ΕΦΗΒΕΙΑ

Η διαμόρφωση ταυτότητας στην εφηβεία – «Ποιος είμαι; Τι είμαι; Πού πάω;»

“Ποιος είμαι; Τι είμαι; Πού πάω;”. Σας θυμίζουν κάτι αυτά τα ερωτήματα; Φαντάζομαι πως αν όχι όλοι, οι περισσότεροι από εμάς περάσαμε τα εφηβικά χρόνια έχοντας τέτοιου είδους προβληματισμούς και ανησυχίες. Μπορεί για κάποιους, η αναζήτηση του εαυτού και των θέλω να είναι μια συνεχής διαδικασία, η εφηβεία όμως είναι η ηλικία όπου τα ερωτήματα αυτά προβληματίζουν κατά κύριο λόγο.

Η έφηβοι συχνά επιδεικνύουν μια συμπεριφορά με χαρακτηριστικά ωριμότητας, αλλά ταυτόχρονα η συμπεριφορά τους μπορεί να χαρακτηρίζεται από μια απροσδόκητη παιδικότητα στη μετάβασή τους προς την ενήλικη ζωή.

Πριν την ενηλικίωση, οι έφηβοι αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους μέσα από τους διάφορους ρόλους που έχουν. Μπορεί να είναι φίλοι, μαθητές, αθλητές, μουσικοί, και ταυτόχρονα να ανήκουν σε κλίκες ή σε διάφορες ομάδες ατόμων. Στην εφηβεία, η βελτίωση του γνωστικού δυναμικού επιτρέπει την ανάλυση αυτών των ρόλων, τον εντοπισμό αντιφάσεων και αντιθέσεων, και την αναδιαμόρφωση τους έτσι ώστε να σχηματιστεί η ταυτότητα του ατόμου. Μερικές φορές οι έφηβοι εγκαταλείπουν παλιότερους ρόλους που μπορεί να είχαν ως παιδιά, και άλλες φορές δημιουργούν νέες σχέσεις με τους γονείς, τα αδέρφια και τους συνομηλίκους τους.

Ο Έρικσον (1968), περιέγραψε τη διαδικασία της διαμόρφωσης ταυτότητας ως το μεγαλύτερο εμπόδιο που πρέπει να ξεπεράσουν οι έφηβοι προκειμένου να κάνουν επιτυχώς τη μετάβαση στην ενήλικη ζωή. Ιδανικά, οι έφηβοι μπαίνουν στην ενήλικη ζωή έχοντας μια σταθερή και συνεπή αίσθηση του ποιοι είναι και για το πώς θα ενταχθούν στην κοινωνία.

Επιρροές στη διαμόρφωση ταυτότητας.

Οι έφηβοι διαμορφώνουν τους ρόλους και τις αξίες τους μέσα από ομάδες αναφοράς. Οι κοινωνικές ομάδες αναφοράς μπορεί να περιλαμβάνουν άτομα με τα οποία ο έφηβος έχει συχνή επικοινωνία και στενή σχέση, ή μπορεί να είναι πιο γενικές κοινωνικές ομάδες με τις οποίες μοιράζεται τις ίδιες αξίες και ιδέες –θρησκευτικές αντιλήψεις, κοινά ενδιαφέροντα, ομάδες στο διαδίκτυο κ.α. Οι ομάδες αναφοράς είτε είναι σε στενό, είτε είναι σε πιο γενικό πλαίσιο, επιβεβαιώνουν ή απορρίπτουν αξίες που έχει ο έφηβος και μερικές φορές επιβάλουν άλλες.

Οι ομάδες που συνήθιζε να ανήκει ο έφηβος ως παιδί, και που σχεδόν αυτόματα εντάσσονταν σε αυτές, δεν τον γεμίζουν πλέον όπως παλιότερα και συχνά νιώθει να συγκρούεται με αυτές.

Άλλες φορές ο έφηβος διαμορφώνει τις ιδέες και τις αξίες του από ένα σημαντικό πρόσωπο (για τον ίδιο), και όχι από μια ομάδα. Αυτό το σημαντικό πρόσωπο μπορεί να είναι ένας στενός φίλος, ένας δάσκαλος, ο μεγαλύτερος αδερφός, ένας διάσημος ηθοποιός ή αθλητής, ή οποιοσδήποτε έχει ιδέες και αξίες που θαυμάζει ο έφηβος. Παρόλο που η επιρροή ενός σημαντικού προσώπου μπορεί να συμβεί σε οποιοδήποτε στάδιο της ζωής, κατά τη διάρκεια της εφηβείας έχει τη μεγαλύτερη επιρροή.

Η έννοια της ταυτότητας.

Σύμφωνα με τον Έρικσον (1959), η διαμόρφωση της ταυτότητας είναι συχνά μια χρονοβόρα και περίπλοκη διαδικασία του αυτοπροσδιορισμού (self-definition). Είναι η συνέχεια του ατόμου ανάμεσα στο παρελθόν, το παρόν και το μέλλον. Εμπεριέχει τις κλίσεις και τα ταλέντα του ατόμου και τους ρόλους που είχε ως παιδί οι οποίοι επιβλήθηκαν ή προωθήθηκαν κυρίως από τους γονείς, τους φίλους και την κοινωνία.

Σύμφωνα με τον Έρικσον η αίσθηση της ταυτότητας είναι σημαντική γιατί δίνει κατεύθυνση, σκοπό και νόημα στη ζωή.

H διαμόρφωσης της ταυτότητας.

Οι έρευνες έχουν δείξει ότι η ταυτότητα που διαμορφώνει ο έφηβος επηρεάζει τις κοινωνικές του προσδοκίες, την εικόνα του εαυτού του και τον τρόπο που αντιδρά σε καταστάσεις άγχους. Ο Μάρσια (1966), επέκτεινε τη θεωρία του Έρικσον ορίζοντας τέσσερα διαφορετικά στάδια στη διαμόρφωση ταυτότητας.

• Οι έφηβοι που βρίσκονται στο στάδιο του μορατόριουμ (moratorium status), δηλαδή βρίσκονται σε μια περίοδο που περνούν κρίση ταυτότητας, βιώνουν έντονο άγχος γιατί δεν έχουν πάρει ακόμα αποφάσεις για το ποιοι είναι και τι θέλουν. Μπορεί να βρίσκονται σε διαρκή μάχη με αντικρουόμενες αξίες και επιλογές, και συχνά έρχονται αντιμέτωποι με αντιθέσεις. Με τους γονείς μπορεί να έχουν αμφιλεγόμενη σχέση. Από τη μια μπορεί να διεκδικούν την ελευθερία τους και ταυτόχρονα να φοβούνται, ή μπορεί να δυσανασχετούν με την αποδοκιμασία των γονιών τους.
• Αντίθετα, οι έφηβοι που βρίσκονται στο στάδιο πρόωρο κλείσιμο (foreclosure status), δηλαδή έχουν πάρει αποφάσεις και έχουν δεσμευτεί σε αυτές χωρίς να περάσουν κρίση ταυτότητας, βιώνουν ελάχιστο άγχος. Μπορεί να έχουν επιλέξει επαγγελματικό προσανατολισμό, ιδεολογικές θέσεις και να έχουν καλύψει και άλλες πτυχές της προσωπικότητας, αλλά κυρίως αυτές έχουν καθοριστεί από τους γονείς ή τους δασκάλους, παρά από τους ίδιους. Σε αυτό το στάδιο οι έφηβοι τείνουν να διαμορφώνουν στενές σχέσεις και δεσμούς με πρόσωπα που παίζουν σημαντικό ρόλο στη ζωή τους.
• Οι έφηβοι που βρίσκονται σε σύγχυση ταυτότητας (diffusion status), έχουν έλλειψη κατεύθυνσης και τους λείπει το κίνητρο για να την αποκτήσουν. Δεν έχουν περάσει κρίση ταυτότητας, δεν έχουν επιλέξει επαγγελματικό προσανατολισμό και δεν έχουν αναπτύξει ηθικό κώδικα. Ως παιδιά, το πιθανότερο είναι ότι έχουν βιώσει απόρριψη και αδιαφορία από τους γονείς τους. Μπορεί να παραιτούνται εύκολα και να καταφεύγουν στο αλκοόλ και στα ναρκωτικά για να αποφύγουν τις ευθύνες τους.
• Τέλος, οι έφηβοι που βρίσκονται στο στάδιο της επίτευξης ταυτότητας (identity achievement), έχουν περάσει από κρίση ταυτότητας και έχουν πάρει τις αποφάσεις τους. Αυτό το στάδιο θεωρείται ως το πιο επιθυμητό και ως το πιο ώριμο. Οι έφηβοι έχουν ισορροπημένα συναισθήματα για τους γονείς και την οικογένειά τους, και η επιθυμία τους για ανεξαρτησία δεν φορτίζεται έντονα συναισθηματικά και δεν συνοδεύεται από απομόνωση και από συναισθήματα απόρριψης.

Η επίτευξη της ταυτότητας αυξάνει και εκπληρώνεται με την ηλικία. Στο Γυμνάσιο τα περισσότερα παιδιά αναζητούν ακόμα την ταυτότητά τους. Μπορεί να έχουν καταλήξει και να έχουν διαμορφώσει κάποιες πτυχές της προσωπικότητας όπως για παράδειγμα τη σεξουαλική τους προτίμηση, αλλά μπορεί να αναζητούν ακόμα τα θρησκευτικά τους πιστεύω κ.α.

Οι γονείς παίζουν σημαντικό ρόλο στο να βοηθήσουν το παιδί να αναπτύξει μια συγκροτημένη και υγιή προσωπικότητα. Η καλή επικοινωνία, η αποδοχή, ο σεβασμός και η άνευ όρων αγάπη σας, είναι βασικές προϋποθέσεις για να λειτουργήσετε ως στήριγμα στα παιδιά σε αυτή τη χρονοβόρα και περίπλοκη διαδικασία της διαμόρφωσης της ταυτότητάς τους.

ΠΗΓΗ

Parentshelp.gr

ΚΛΩΝΟΠΟΙΗΣΗ

Το μεγαλείο του ανθρώπου και η ευθύνη του

Δεν έχουν περάσει πολλές δεκαετίες από την περίοδο του Μεσοπολέμου, που αθηναϊκή εφημερίδα έδιδε μια είδηση γράφοντας «γέρων, ετών τεσσαράκοντα, εφονεύθη υπό αμάξης». Την ίδια εποχή οι μελλοντολόγοι της επιστήμης «προφήτευαν» ότι η πιθανότητα σύνθεσης πρωτεΐνης στο εργαστήριο είναι τόσο μικρή όσο και η πιθανότητα να γράψει ένας χιμπαντζής την Οδύσσεια του Ομήρου παίζοντας με τα πλήκτρα μιας γραφομηχανής. Καμία οργουελιανή φαντασία λοιπόν, καλπάζουσα ή νοσηρή, δεν θα μπορούσε να προβλέψει την πρόοδο της Γενετικής και, μέσα από αυτήν, της Βιοϊατρικής. Ισως γιατί αυτή η αδυναμία μάς κάνει πιο ανθρώπινους, αφού αν μπορούσαμε να προβλέψουμε με κάποια σιγουριά, θα κάναμε τον κόσμο μας ανυπόφορο.

Η πρόοδος στην κατανόηση της έννοιας «γονίδιο» κινείται με ασύλληπτους ρυθμούς, αφού η βιολογική αυτογνωσία μας έχει διανύσει έτη φωτός τα τελευταία χρόνια. Και η πρόοδος αυτή συνεχώς επιταχύνεται, με αποτέλεσμα τα αντανακλαστικά μας να βρίσκονται σε εγρήγορση. Η Γενετική, και στη χώρα μας, απασχόλησε επανειλημμένα, τη χρονιά που μας πέρασε, την κοινή γνώμη μέσα από τα ΜΜΕ· και ίσως περισσότερο από κάθε άλλη χρονιά

Η διάσημη Ντόλι, η προβατίνα, το πρώτο κλωνοποιημένο ζώο, άνοιξε πολλές συζητήσεις και έδειξε τον δρόμο για τη λύση πολλών προβλημάτων, αλλά και την ηθική μας αντοχή, σε περίπτωση που επεκταθεί η κλωνοποίηση και στον άνθρωπο. Η κλωνοποίηση συνδυασμένη με τη γενετική τροποποίηση, δηλαδή με τη δημιουργία διαγονιδιακών εμβρύων στα οποία μπορεί να εμφυτεύονται γονίδια από άλλον οργανισμό, μπορεί να λύσει προβλήματα παραγωγής φαρμάκων. Π.χ. η ερυθροποιητίνη είναι μια πανάκριβη ουσία που χρησιμοποιείται για την ανάπλαση του αίματος και κοστίζει 800.000 δρχ. το ένα εκατομμυριοστό του γραμμαρίου. Μια αγελάδα ή ένα πρόβατο που θα φέρει το αντίστοιχο γονίδιο της ερυθροποιητίνης του ανθρώπου μπορεί να παράγει κιλά ερυθροποιητίνη τον χρόνο. Και ένα κλωνοποιημένο κοπάδι ακόμη περισσότερη ερυθροποιητίνη ή επίσης ινσουλίνη, ιντερφερόνη κ.ά. 

Ηδη ετοιμάζεται η διάθεση στο εμπόριο άνω των 40 πρωτεϊνών του ανθρώπου που θα παράγονται σε αγροκτήματα και που θα δώσουν λύση στην επαρκή διάθεση πολλών φαρμάκων.

Από τις τράπεζες σπέρματος περάσαμε γρήγορα στις τράπεζες εμβρύων. Εκεί θα παίρνουμε το έμβρυο με τα χαρακτηριστικά που μας ταιριάζουν. Ηδη όμως αναπτύσσονται και ευκολίες κύησης καθώς έχει κατασκευαστεί τεχνητή μήτρα, σε επίπεδο πειραματόζωου, που μπορεί να βελτιωθεί και να φιλοξενεί το έμβρυο προς αποφυγή πόνων και περιορισμών της μητέρας. Εχει επιτευχθεί η αλλαγή φύλου κατά την κύηση στα ποντίκια, ενώ η επιλογή φύλου και στον άνθρωπο αντιμετωπίζεται με πιθανότητες επιτυχίας. Οι επεμβάσεις στο έμβρυο βελτιώνονται και η μετάγγιση αίματος για θεραπευτικούς σκοπούς μπορεί να γίνει με επιτυχία.
 

Η τεχνητή γονιμοποίηση βελτιώνεται συνεχώς και χρησιμοποιείται κάθε δυνατότητα αντιμετώπισης του προβλήματος στείρων ζευγαριών. Ασύλληπτες είναι και εδώ οι δυνατότητες γιατί μπορεί να παράγονται έμβρυα από μητέρες που δεν γεννήθηκαν ποτέ, όπως στην περίπτωση χρησιμοποίησης ωαρίων από θηλυκά έμβρυα των οποίων η κύηση διακόπηκε με άμβλωση. Στη Βρετανία φέτος μια Βρετανίδα κυοφορεί έμβρυα που προήλθαν από τα ωάρια της κόρης της και τα σπερματοζωάρια του γαμπρού της και έτσι θα γεννήσει εγγόνια.

Διάγνωση και θεραπεία κατά την κύηση ή πριν από την εμφύτευση του εμβρύου ανοίγει νέους δρόμους μείωσης του γενετικού φορτίου του ανθρώπου. Ενα ή λίγα μόνο κύτταρα του εμβρύου στα πρώτα του στάδια μπορεί να δώσουν πολλές γενετικές πληροφορίες και όταν η γονιδιακή θεραπεία γίνει εφικτή, να θεραπεύονται γενετικές ασθένειες και μετά να γίνεται η εμφύτευση του εμβρύου στη μήτρα. Η γονιδιακή θεραπεία αντιμετωπίζεται πειραματικά και στους ενηλίκους, στα σωματικά κύτταρα, και ήδη έχουν θεραπευτεί περιπτώσεις μελανώματος. Τα παιδιά του σωλήνα επωφελούνται από τις υπάρχουσες δυνατότητες και μπορεί να αποφύγουν ορισμένες ασθένειες και να γεννιούνται πιο υγιή.

Η χαρτογράφηση του ανθρώπινου γονιδιώματος εξελίσσεται με γοργούς ρυθμούς και ήδη έχουν χαρτογραφηθεί και έχουν ταυτοποιηθεί πάνω από 6.000 γονίδια, ενώ το 1984 γνωρίζαμε μόνο περίπου 1.000. Η συσχέτιση των γονιδίων με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά και ασθένειες θα οδηγήσει στην αντιμετώπιση των ανεπιθύμητων γνωρισμάτων, ενώ θα μάθουμε τον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρούν τα γονίδια για τον σχηματισμό του ανθρώπου.

Ακέφαλοι κλώνοι έκαναν την εμφάνισή τους στο βασίλειο των βατράχων και ίσως δεν αργήσουν να φανούν και στον άνθρωπο. Ο στόχος είναι η καλλιέργεια οργάνων για μεταμόσχευση. Πέραν τούτου η μεταμόσχευση, με βάση τη γενετική προβολή, αντιμετωπίζεται με μεγαλύτερη επιτυχία και ήδη είμαστε κοντά στη μεταμόσχευση εγκεφάλου, όπως έχει γίνει με εγκεφαλικά κύτταρα στα ποντίκια που είχαν απολέσει εγκεφαλικές λειτουργίες, τις οποίες επανέκτησαν μετά τη μεταμόσχευση.

Οργανα κατά παραγγελία ίσως διατίθενται στο μέλλον. Κατασκευάστηκαν ήδη τεχνητά χρωμοσώματα που θα μπορεί να διευκολύνουν τη μεταφορά γονιδίων και τη γονιδιακή θεραπεία. Ενας νέος κλάδος, η Μικρομηχανική, αναδύεται σε μια προσπάθεια μίμησης της δομής και λειτουργίας του κυττάρου προς αποδοτικότερη παραγωγή. Η Βιοπληροφορική έχει γεννηθεί από το «πάντρεμα» υπολογιστή και Γενετικής και οδηγούμαστε στη δημιουργία βιολογικών μικροτσίπ. Πολλά γενετικά τροποποιημένα προϊόντα ήδη κυκλοφορούν στην αγορά με την επιδίωξη να βελτιώσουν την παραγωγή και την ποιότητά τους, όπως π.χ. οι τομάτες με περισσότερες βιταμίνες, το βαμβάκι που παράγει ίνες με χαρακτηριστικά πολυεστέρα κ.ά.

Ο κατάλογος αυτός των επιτευγμάτων είναι μεγάλος και θα μεγαλώνει ακόμη περισσότερο με τον χρόνο. Θα μείνουμε όμως σε αυτή την περιληπτική οριοθέτηση που κάναμε, θαυμάζοντας το μεγαλείο του ανθρώπου για να δούμε το νόμισμα και από την άλλη πλευρά, που είναι η ευθύνη του. Γιατί η κλωνοποίηση λ.χ. έχει και την αρνητική της πλευρά αν ξεφύγει από το πλαίσιο της δεοντολογίας, καθώς αν επιτευχθεί στον άνθρωπο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, με την κλωνοποίηση ατόμων για ειδικούς σκοπούς, όπως λ.χ. τύπους όμορφων γυναικών ή ανδρών για χειρωνακτικές εργασίες που θα χρησιμοποιούνται ανάλογα.

Τα γενετικά τροποποιημένα προϊόντα μπορεί να «μολύνουν» το περιβάλλον και να μειώσουν τη γενετική ποικιλότητα, καταστρέφοντας την ισορροπία που η φύση κτίζει εδώ και δισεκατομμύρια χρόνια. Η επιλογή φύλου μπορεί να διαταράξει την κοινωνική δομή, καθώς είναι δυνατόν να επιλέγεται προνομιακά το ένα φύλο έναντι του άλλου. Η γνώση του γονιδιώματος του ανθρώπου και η ανίχνευση ιδιαιτεροτήτων ή ατελειών μπορεί να οδηγήσει σε μια νέα ευγονική, όπου οι εργαζόμενοι θα προεπιλέγονται γενετικά και θα απορρίπτονται οι ανεπιθύμητοι, οδηγώντας τους στα υπό εκκόλαψη γενετικά γκέτο.

Τα νομικά προβλήματα που προκαλούνται από την τεχνητή γονιμοποίηση είναι πολλά και το ισχύον δίκαιο τρέχει ασθμαίνον πίσω από αυτούς τους νεωτερισμούς.

Τα λάθη της Γενετικής μπορεί να είναι πολλά και ανεπανόρθωτα. Πολλά γενετικά τροποποιημένα προϊόντα δεν αποδίδουν αυτό για το οποίο σχεδιάστηκαν. Κάτι ανάλογο αποδείχθηκε πριν από αρκετές δεκαετίες όταν είχε γίνει προσπάθεια διασταύρωσης λάχανου με ραπανάκι, με στόχο το υβρίδιο να παράγει τους βολβούς του ραπάνου και τα φύλλα του λάχανου· στην πράξη όμως συνέβη το αντίθετο και το πρώτο κλασικό «διαγονιδιακό» αυτό φυτό δεν αντάμειψε τον εμπνευστή του. Η κλωνοποίηση μπορεί να επεκταθεί και στον άνθρωπο. Και αυτό είναι ηθικά απαράδεκτο, γιατί παραβιάζονται ορισμένες από τις θεμελιώδεις αρχές που διέπουν την αναπαραγωγή, τον σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και την προστασία του ανθρώπινου γενετικού υλικού.

Η πρόοδος λοιπόν που αναδύεται μέσα από τις προσπάθειες των ερευνητών έχει και παρενέργειες βιολογικές, ηθικές, νομικές. Γι' αυτό αναπτύσσεται μια κινητικότητα σε επίπεδο ατόμων, ομάδων, συμβουλίων και κρατών για να καθορίζεται η σωστή πορεία κάθε φορά. Κάτι που δεν είναι εύκολο αφού ανεξέλεγκτες παράμετροι (επιστημονική αναζήτηση, κέρδος, δύναμη) μπορεί να παρεισφρέουν και να διαταράσσουν το δέον γενέσθαι. 

Μια δυναμική στην οποία ο άνθρωπος πρέπει να συμπληρώσει το μεγαλείο του και να μην αφήσει περιθώρια αυτοκαταστροφής του και απεμπόλησης της ευθύνης του.

Γιατί η γνώση προάγει την ηθική όταν ξέρουμε να επωφεληθούμε από αυτήν. 

Αλλωστε ο Αριστοτέλης έχει δώσει και εδώ το στίγμα του, υποστηρίζοντας ότι η γνώση πρέπει να ελέγχεται από τους πολίτες και να αποσκοπεί στο κοινό καλό. Γιατί η πρόοδος της γνώσης δεν μπορεί να σταματήσει, καθώς ο άνθρωπος αρέσκεται από τη φύση του στο να γνωρίζει και γι' αυτό αμφισβητεί και ερευνά, αποκαλύπτει και ανακαλύπτει, νεωτερίζει και προοδεύει.

ΠΗΓΗ  
ΣΠ. Αλαχιώτης, ΤΟ ΒΗΜΑ 

ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ

Ναρκωτικά: Σφάλμα των νέων ή διαφθορά της κοινωνίας;


Το ζήτημα των ναρκωτικών μαστίζει για δεκαετίες την ελληνική κοινωνία. Το κράτος περισσότερο αναβάλλει έστω κάποια συζήτηση επί του θέματος παρά προσπαθεί να το επιλύσει, κι έτσι αφήνει να αιωρούνται σε μια κλωστή δεκάδες χιλιάδες ανθρώπινες ζωές. Ας αναλύσουμε όμως το πρόβλημα από τις ρίζες του.
Ναρκωτικές ουσίες χρησιμοποιούνταν και κατά την αρχαιότητα, είτε στην αρχαία Ελλάδα είτε σε άλλες περιοχές του κόσμου (Μεξικό, Αίγυπτος) για τελετουργικές διαδικασίες ή προσωπική χρήση. 

Η διαφορά με το σήμερα είναι ότι τότε, δεν υπήρχαν τόσες επιλογές προς χρήση, ούτε η χημική επεξεργασία του σήμερα, με αποτέλεσμα οι πρόγονοί μας να κάνουν χρήση λιγότερων ουσιών. Σήμερα, εκατοντάδες επιλογές έχουν προστεθεί στο “καλάθι” των χρηστών. Αυτό οφείλεται αφενώς στην εξέλιξη της επιστήμης και των διαφόρων νέων ειδών, αλλά και την παγκοσμιοποίηση, καθώς το άνοιγμα των συνόρων, έφερε νέες ποικιλίες και παρασκευάσματα, που δεν ήταν γνωστά σε όλες τις περιοχές του κόσμου. 

Χιλιάδες είδη ναρκωτικών, σε πολλές μορφές χρήσης περιμένουν τους χρήστες να τα προμηθευτούν. Ο πλουραλισμός υπάρχει σε πολλές κατηγορίες, όπως η τιμές, ο τρόπος εισαγωγής στον οργανισμό, ακόμη και η γεύση! Όποιο επιλέξει κανείς πάντως, ένα είναι το σίγουρο. Οι ναρκωτικές ουσίες προκαλλούν από σημαντικότατες βλάβες στον ανθρώπινο οργανισμό, έως και ΘΑΝΑΤΟ.

Ας γυρίσουμε στο θιγόμενο ζήτημα όμως. Οι ναρκομανείς στην κοινωνία μας είναι πολλοί περισσότεροι απ όσους μπορούμε να φανταστούμε. Κάποιος που λαμβάνει υπόψιν τα ποσοστά που δίνει το κράτος ή η Ε.Ε. μόνο αφελής μπορεί να είναι, καθως αυτά περιγράφουν μόνο όσους έχουν ζητήσει βοήθεια από τον ΟΚΑΝΑ, ή όσους είναι σε νοσοκομεία, κλινικές κτλ. 

Υπάρχει ένα τεράστιο νούμερο ατόμων όλων των ηλικιών όμως που ΔΕΝ είναι σε αυτές τις κατηγορίες για διάφορους λόγους. Άλλοι είναι χρήστες ελαφρών ναρκωτικών(πχ κάνναβη), άλλοι περιστασιακοί χρήστες ενώ άλλα άτομα είναι τα γνωστά σε όλους μας άτομα που κατοικούν στις πλατείες, τους δρόμους που όποτε όλοι εμείς οι “αξιόλογοι” πολίτες τους βλέπουμε, στρέφουμε αλλού το βλέμμα μας αποτροπιασμένοι…
 
Κυρίως το πρόβλημα αναπτύσεται από τη νεαρή ηλικία, όπου οι νέοι είναι αφύλακτοι και απρόσεκτοι, και δυστυχως καταλήγουν στη χρήση των ναρκωτικών ουσιών για δεκάδες λόγους, με βασικότερους την προτροπή από άλλα μέλη της παρέας, ή για να δείξουν πως “αντέχουν” να κάνουν κάτι τέτοιο. Το σοβαρό πρόβλημα σε αυτές τις περιπτώσεις είναι η απουσία της Πολιτείας, η οποία δεν δείχνει να θέλει να προστατεύσει τα παιδιά της. Αντί να προσπαθεί να επιλύσει το ζήτημα, το αφήνει στην τύχη του. Αυτό που πρέπει να αντιληφθούν όμως οι άνθρωποι που βρίσκονται στην εξουσία, είναι ότι δεν μιλάμε για ένα απλό ζήτημα, αλλά ένα καίριο και σοβαρότατο πρόβλημα με τεράστιες διαστάσεις. Ας αποτιμήσουμε όμως το “έργο” αντιμετώπισης της πολιτείας.

Το κράτος κυρίως μέσα από τα σχολεία προσπαθεί να αναδείξει ότι τα ναρκωτικά προκαλούν βλάβες κτλ. Συχνά-πυκνά λοιπόν, στα σχολεία εμφανίζονται άνθρωποι οι οποίοι δίνουν ομιλίες και προσπαθούν να διαδώσουν στα παιδιά ότι τα ναρκωτικά δεν είναι καλά, ότι γίνομαστε κακοί άνθρωποι αν τα χρησιμοποιήσουμε ότι.. ότι.. ΑΗΔΙΕΣ. Όλοι αυτοί οι “γνώστες” και ρήτορες που δίνουν αυτές τις διαλέξεις δεν επιτυγχάνουν απολύτως τίποτα. Οι μαθητές είτε παιζουν με τα κινητά τους, είτε περιμένουν πως και πως να τελειώσει η ομιλία και να φύγουν… Τα παιδιά βαριούνται να ακούν κάποιον καλοντυμένο να αραδιάζει λέξεις δίχως νόημα με βαρετό τρόπο καθώς δεν κεντρίζεται το ενδιαφέρον ενός έφηβου με στυγνή θεωρία και απολυταρχισμό στις απόψεις.

Σαν δεύτερο “μέσο πάλης”, τα κράτη σχεδόν σε όλο τον κόσμο απαγόρευσαν τη χρήση ναρκωτικών ουσιών. Το αποτέλεσμα στην Ελλάδα είναι τουλάχιστον απωκαρδιωτικό. Όποιοσδήποτε, όποτε θελήσει, με όσα χρήματα έχει μπορεί να προμηθευτεί τα πάντα. Υπάρχει επίσης ατιμωρισία στους διακινητές μεγάλων ποσοτήτων, και όλα αυτά σκεπάζονται υπό την αιγίδα της ελληνικής αστυνομίας στο εσωτερικό της οποίας ουκ ολίγες είναι οι περιπτώσεις (που δημοσιεύτηκαν) αστυνομικών-διακινητών ναρκωτικών. Η χώρα είναι πραγματικά ένας παράδεισος, μια ουτοπία που όλοι οι χρήστες θα ήθελαν να είχαν γεννηθεί εδώ.

Η κοινωνία σαφώς και έχει μια εδραιωμένη θέση γύρω από το ζήτημα. Στις περισσότερες περιπτώσεις ακούμε το κλασσικο: “Ο x χρήστης ήταν κακό παιδί από μικρός” ή “Με τις παρέες που έκανε, λογικό να καταντήσει ναρκωμανής”. Οι απόψεις αυτές φυσικά δεν αντανακλούν στο σύνολο, είναι όμως σημαντικό ποσοστό, που ας μην γελιόμαστε, όλοι μας κάποια στιγμη έστω έχουμε σκεφτεί κάτι παρόμοιο. Το ερώτημα όμως είναι: Φταίνε οι νέοι και οι παρέες τους;

Η απάντηση είναι δύσκολο να βρεθεί εάν κοιτάμε τα πράγματα με τις αγαπημένες μας παρωπίδες στα ματια… Στην πραγματικότητα η ίδια η κοινωνία προωθει τη χρήση ναρκωτικών. Πως; Μα φυσικά με την αποστροφή που δείχνει στα άτομα αυτά. Όταν κάποιον τον διώχνεις από τον περίγυρό σου, είναι λογικό να ψάξει να βρει ομοίους του για να κοινωνικοποιείται. Με αυτό τον απλό αλλά μοιραίο τρόπο κινούνται τα πράγματα από τις απαρχές του ανθρώπινου γένους. Είναι φυσικό λοιπόν να υπάρχουν ομάδες πληθυσμού αποκομμένες από τον υπόλοιπο κόσμο, γιατί παραμερίστηκαν.

Η επίλυση του ζητήματος δεν είναι δυνατόν να πραγματοποιηθεί μέσα από δύο γραμμές, παρόλα αυτά μπορούν να υπάρξουν κατευθυντήριες γραμμές. Η απλή ανασκόπιση του ορισμού των ναρκωτικών στα σχολεία πρέπει να σταματήσει. Θα ήταν πιο εποικοδομητηκό εάν οι μαθητές σταδιακά και με ειδικό μάθημα να μάθαιναν τις παρενέργειες, τα προβλήματα, τις επιπτώσεις και αργότερα να έβλεπαν χρήστες τελικού σταδίου προκειμένου να αντιληφθούν πόσο σοβαρό είναι το θέμα. Όσοι αναγνώστες ένιωσαν άβολα με το παραπάνω, πιθανόν θεωρούν πιο λογικό να βλέπει το παιδί τους αίμα και βία στις καθημερινές βραδυνές ταινίες…

Ακόμη, το Κράτος οφείλει να τραβήξει αποφασιστικά μια κόκκινη γραμμή στις εισαγωγές και εξαγωγές ναρκωτικών ουσιών. Να πραγματοποιηθούν επιχειρήσεις σε όλες αυτές τις γνωστές περιοχές ανα την επικράτεια οι οποίες παράγουν ναρκωτικά καθώς και οι συλληφθέντες διακινητές-μη χρήστες να δικάζονται παραδειγματικά. Επίσης το Σώμα της Αστυνομίας οφείλει να κόψει όλα εκείνα τα σάπια μέλη του, ειδάλως πάντα θα υπάρχει η λεγόμενη “ρετσινιά” και ποτέ δεν θα γίνουν ουσιαστικά βήματα προς την αντιμετώπιση του προβλήματος. Τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης είναι πολύ σημαντικό να συμβάλλουν είτε δείχνοντας διάφορα τηλεοπτικά σποτάκια με μηνύματα που θα αφυπνήσουν τον κόσμο είτε σταματώντας άμεσα την προβολή “προτύπων” χρηστών ναρκωτικων. 

Όσον αφορά το θέμα της περίθαλψης των ασθενών, είναι ζωτική ανάγκη να δοθούν περισσότερα κρατικά κονδύλια στις κλινικές αποτοξίνωσης, προκειμένου να γίνεται πιο εύκολα αρχικά η αποτοξίνωση και έπειτα η επανένταξη των ατόμων αυτών στην κοινωνία.

Κλείνοντας θα ήθελα να επισημάνω ότι οφείλουμε σαν κοινωνία να μαθαίνουμε από τα λάθη του παρελθόντος. Να σταματήσουμε να θεωρούμε ξένο σώμα κάποιον που κάνει χρήση ναρκωτικων. Τα άτομα αυτά πρεπει να επανενταχθούν στην κοινωνία και να βοηθηθούν και από εμάς αλλά και από την Πολιτεία. Τα ναρκωτικά δεν είναι παιχνίδι, και προπαντός δεν είναι μια “τρέλα” της νεολαίας. Κυμαίνεται σε όλα τα ηλικιακά επίπεδα και αφορά όλους μας. 

Τα ναρκωτικά είναι κοινωνικό πρόβλημα, όχι προσωπικό, και θα λυθεί μόνο εάν η κοινωνία συνεργαστεί με τους φορείς. Και ας μην ξεχνάμε ότι όσο μεγεθύνεται το ζήτημα και περισσότερος κόσμος κάνει χρήση, τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες κρουσμάτων και στον δικό μας οικογενειακό ή φιλικό κύκλο…
Και τότε, ποιος θα κρίνει ποιόν;



ΠΗΓΗ
Μηνάς Λυριστής

ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ

Παγκοσμιοποίηση, μύθοι και πραγματικότητες

* Λόγω της πρωτοφανούς κινητικότητας του κεφαλαίου κάθε προσπάθεια σοβαρής ανακατανομής καθώς και επιβολής περιοριστικών μέτρων οδηγεί στη φυγή του κεφαλαίου σε χώρες όπου τα συνδικάτα είναι αδύναμα, η εργασία φτηνή και η κρατική προστασία των εργαζομένων ανύπαρκτη

Εκτός από την παγκοσμιοποίηση υπάρχει και η αντι-παγκοσμιοποίηση. Ενας μεξικανός ακτιβιστής διαδηλώνει στη διάρκεια μιας παλαιότερης συνόδου του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου στο Κανκούν

Η παγκοσμιοποίηση δεν είναι πρόσφατο φαινόμενο. Ο γνωστός στοχαστής Ι. Wallerstein εντοπίζει το πρώτο παγκόσμιο σύστημα στον 16ο-17ο αιώνα. Σ' αυτή την περίοδο αναδύεται στον ευρωπαϊκό κυρίως χώρο μια διεθνής αγορά όπου τα συμμετέχοντα κράτη ανταγωνίζονταν οικονομικά κατά τέτοιο τρόπο ώστε κανένα δεν κατάφερε να κυριαρχήσει πολιτικά - δεν κατάφερε δηλαδή να αντικαταστήσει τη λογική της ανοιχτής αγοράς με τη διοικητική λογική ενός γραφειοκρατικά οργανωμένου imperium. Κατά τον Wallerstein είναι ακριβώς η δυναμική του πρώτου αυτού παγκόσμιου συστήματος που εξηγεί γιατί η νεωτερικότητα πρωτοεμφανίστηκε στη Δύση και όχι σ' άλλες προηγμένες προβιομηχανικές κοινωνίες όπως η Κίνα. 

Μια δεύτερη παγκοσμιοποίηση παρατηρούμε στην περίοδο 1860-1914, μια περίοδο που χαρακτηρίζεται από το άνοιγμα των διεθνών αγορών, την ελεύθερη διακίνηση των κεφαλαίων και την εποπτεία του ανοιχτού αυτού συστήματος από την ηγεμονεύουσα τότε Μ. Βρετανία. Με τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο οι ανοιχτές αγορές καταρρέουν, οι αντιμαχόμενες δυνάμεις υψώνουν τα εθνικά τείχη και ο οικονομικός προστατευτισμός κυριαρχεί στις διεθνείς συναλλαγές. 

Τέλος, στο τελευταίο τέταρτο του 20ού αιώνα βλέπουμε ξανά ένα νέο, απότομο άνοιγμα των αγορών, μια πρωτοφανή κινητικότητα του κεφαλαίου και τη διαμόρφωση ενός παγκόσμιου οικονομικού χώρου υπό την εποπτεία των ΗΠΑ αυτή τη φορά. 

Αν συγκρίνουμε τώρα τα τρία παγκόσμια συστήματα που ανέφερα πιο πάνω, βλέπουμε ότι στο πρώτο (16ος-17ος αι.) το κέντρο βάρους παραμένει η παραδοσιακή κοινότητα - αφού ούτε το κράτος ούτε οι μηχανισμοί της παγκόσμιας αγοράς διεισδύουν την περιφέρεια μιας χώρας σε βαθμό που να μειώνουν σημαντικά τη σχετική αυτονομία του οικονομικού, πολιτικού, κοινωνικού και πολιτισμικού τοπικισμού που χαρακτήριζε όλες τις προνεωτερικές κοινωνίες. Με την παγκοσμιοποίηση του 1860-1914, το κέντρο βάρους μετατίθεται από το τοπικό στο κρατικό επίπεδο: το κράτος-έθνος, αντίθετα με τα προνεωτερικά κράτη, αποκτά τεχνολογίες και διοικητικά μέσα που του επιτρέπουν να διεισδύσει την περιφέρεια μιας επικράτειας αμβλύνοντας τους παραδοσιακούς τοπικισμούς και συγκεντρώνοντας όχι μόνο τα μέσα παραγωγής αλλά και τα μέσα κυριαρχίας και επιρροής στο εθνικό κέντρο.

 Εδώ έχουμε λιγότερο την τοπική και περισσότερο την κρατική αυτονομία, αφού οι παγκόσμιοι μηχανισμοί της αγοράς διεισδύουν μεν τον κρατικό χώρο αλλά όχι σε βαθμό που να αποδυναμώνουν σημαντικά τα εθνικά σύνορα - πράγμα το οποίο συμβαίνει στην τωρινή παγκοσμιοποίηση. 

Πράγματι σήμερα το κέντρο βάρους μετατίθεται στο παγκόσμιο επίπεδο αφού οι πολυεθνικές εταιρείες διεισδύουν τον κρατικό και τοπικό χώρο σε βαθμό που ήταν αδιανόητος στις δύο προηγούμενες παγκοσμιοποιήσεις. Αν σκεφτεί κανείς πως μια πολυεθνική, όπως η Sony για παράδειγμα, έχει σήμερα παραρτήματα όχι μόνο στις πρωτεύουσες όλων σχεδόν των χωρών του πλανήτη αλλά και στις περισσότερες πόλεις κάθε χώρας, αντιλαμβάνεται τον βαθμό διεισδυτικότητας του παγκόσμιου κεφαλαίου. 

Η τωρινή παγκοσμιοποίηση δεν έχει μόνο μια οικονομική αλλά και μια πολιτική, κοινωνική και πολιτισμική διάσταση. Αν στον οικονομικό χώρο οι πολυεθνικές εταιρείες είναι κυρίαρχες, στον πολιτικό τα κράτη-έθνη παραμένουν οι κύριοι παίκτες. Η θέση ότι σήμερα το κράτος-έθνος περιθωριοποιείται και ότι μακροπρόθεσμα θα εκλείψει δεν ευσταθεί. Πρόκειται περί μύθου. Το κράτος-έθνος χάνει λειτουργίες στο εσωτερικό της επικράτειας, αλλά αποκτά νέες λειτουργίες στην παγκόσμια αρένα. Και είναι ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο που, στην ύστερη νεωτερικότητα, η κρατική μηχανή (σε ό,τι αφορά υλικούς και ανθρώπινους πόρους) δεν μικραίνει αλλά μεγαλώνει. 

Άρα αυτό που σταδιακά εκλείπει δεν είναι το κράτος αλλά ο κρατισμός: δηλαδή η ικανότητα των κρατικών ελίτ να ελέγχουν εντός των εθνικών συνόρων τις κινήσεις κεφαλαίων, την εγκληματικότητα, τις αυξανόμενες ανισότητες κτλ.
Περνώντας τώρα στον κοινωνικό χώρο, εδώ βλέπουμε τη σημαντική ανάπτυξη παγκόσμιων μη κυβερνητικών οργανώσεων, καθώς και νέων κινημάτων τύπου Σιάτλ και Γένοβας. 

Αυτού του τύπου οι οργανώσεις/κινήματα παρουσιάζουν ένα δυναμισμό που τα παραδοσιακά συνδικάτα και κόμματα έχουν απολέσει. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει πως, όπως πολλοί νομίζουν, τα πρώτα θα αντικαταστήσουν ή περιθωριοποιήσουν τα δεύτερα. Σημαίνει όμως πως μια συνεργασία επί ίσοις όροις μεταξύ των δύο θα μπορούσε να αναζωογονήσει το κοινωνικό και πολιτικό γίγνεσθαι σε εθνική και παγκόσμια κλίμακα. 

Τέλος στον πολιτισμικό χώρο παρατηρούμε μια πρωτοφανή συγκέντρωση των ΜΜΕ στα χέρια ενός μικρού αριθμού μεγιστάνων (π.χ. Μέρντοκ) που επιβάλλουν μιαν άκρως καταναλωτική κουλτούρα - μια κουλτούρα που διαμορφώνει ταυτότητες και τρόπους ζωής σε πλανητικό επίπεδο.
Η τωρινή παγκοσμιοποίηση και λόγω του διεθνούς ανταγωνισμού και λόγω των νέων τεχνολογιών έχει οδηγήσει στην παραγωγή τεράστιου πλούτου. Ως γνωστόν αυτός ο πλούτος κατανέμεται κατά εξαιρετικά άνισο τρόπο. Οι εντεινόμενες ανισότητες, ενδοκρατικές και διακρατικές, έχουν οδηγήσει σε μια τερατώδη κατάσταση όπου λίγα άτομα, που δεν λογοδοτούν σε κανένα, κατέχουν πόρους οι οποίοι ξεπερνούν το εθνικό προϊόν μικρών τριτοκοσμικών χωρών. 

Από την άλλη μεριά, αν οι πλούσιοι γίνονται συνεχώς πλουσιότεροι, οι απόλυτα φτωχοί δεν γίνονται φτωχότεροι. Λόγω της ραγδαίας ανάπτυξης της Κίνας και της Ινδίας το ποσοστό των ανθρώπων που ζουν κάτω από το όριο της απόλυτης φτώχειας αρχίζει να μειώνεται σημαντικά. Ετσι, ενώ το 1970 αυτό το ποσοστό ήταν 38%, το 1992 κατέβηκε στο 25% περίπου (βλ. Μ. Wolf, Why globalization works, 2004, σελ. 158-163). Αρα η αριστερή θέση ότι ο παραγόμενος παγκόσμιος πλούτος δεν διαχέεται καθόλου προς τη βάση της κοινωνικής πυραμίδας δεν ευσταθεί. Βέβαια σε χώρες (κυρίως αφρικανικές) που δεν διαθέτουν κατάλληλες υποδομές παρατηρούμε μείωση παρά αύξηση της απόλυτης φτώχειας. 

Επιπλέον δεν υπάρχει αμφιβολία ότι στις σημερινές τεχνολογικές συνθήκες ένα λιγότερο νεο-φιλελεύθερο, πιο σοσιαλδημοκρατικό σύστημα παγκόσμιας διακυβέρνησης θα μπορούσε να εξαλείψει παντελώς το φαινόμενο της απόλυτης φτώχειας, δηλαδή την κατάσταση όπου ένα σημαντικό ποσοστό του πληθυσμού της Γης ζει σε συνθήκες υποσιτισμού, έλλειψης καθαρού νερού, μεγάλης παιδικής θνησιμότητας και πολύ χαμηλού προσδοκώμενου ορίου ζωής. 

Η (πονηρή) φυγή του κεφαλαίου
Πώς εξηγείται η παραπάνω θλιβερή κατάσταση; Στις απαρχές της εκβιομηχάνισης υπήρχε μια ανισορροπία μεταξύ κεφαλαίου και εργασίας. Η εργατική τάξη δεν ήταν οργανωμένη, ενώ το κράτος έπαιζε απλά τον ρόλο του «νυχτοφύλακα». Ως γνωστόν, αυτή η ανισορροπία οδήγησε στην απόλυτη εξαθλίωση μιας σημαντικής μερίδας του εργατικού δυναμικού. Στη συνέχεια όμως λόγω της ανάπτυξης μαζικών συνδικάτων και φιλεργατικών κομμάτων παρατηρούμε μια ισορροπία μεταξύ εργασίας και εργοδοσίας. 

Αυτό οδήγησε, στις αναπτυγμένες δυτικοευρωπαϊκές κοινωνίες, στο κράτος πρόνοιας και στην καλυτέρευση των συνθηκών εργασίας. Σήμερα όμως μια νέα ανισορροπία εμφανίζεται - σε παγκόσμια κλίμακα αυτή τη φορά. Λόγω της πρωτοφανούς κινητικότητας του κεφαλαίου, κάθε προσπάθεια σοβαρής ανακατανομής καθώς και επιβολής περιοριστικών μέτρων οδηγεί στη φυγή του κεφαλαίου σε χώρες όπου τα συνδικάτα είναι αδύναμα, η εργασία φτηνή και η κρατική προστασία των εργαζομένων ανύπαρκτη. 
 
Αυτή η νέα βαρβαρότητα δεν μπορεί να αντιμετωπισθεί σε εθνικό επίπεδο. Ούτε μπορεί να ξεπεραστεί με στρατηγικές αντι-παγκοσμιοποίησης. Στο επίπεδο των τεχνολογικών εξελίξεων η παγκοσμιοποίηση δεν μπορεί να ανατραπεί ή να σταματήσει. Στο επίπεδο όμως του ελέγχου των νέων τεχνολογιών, των νέων παραγωγικών δυνάμεων, το ισχύον νεο-φιλελεύθερο status quo (το περίφημο Washington Consesus / συναίνεση της Ουάσιγκτον) μπορεί και πρέπει να αλλάξει. 

Μπορεί και πρέπει να επιτευχθεί μια νέα παγκόσμια ισορροπία μεταξύ κεφαλαίου και εργασίας - μια ισορροπία βασισμένη σε μια σοσιαλδημοκρατικού τύπου διακυβέρνηση του πλανήτη. 

Μια διακυβέρνηση που θα πετύχει σε παγκόσμια κλίμακα αυτό που οι δυτικοευρωπαϊκές κοινωνίες πέτυχαν σε εθνικό επίπεδο κατά την περίοδο της λεγομένης χρυσής εποχής της σοσιαλδημοκρατίας(1945-1970): δηλαδή το πάντρεμα της παραγωγικότητας/ανταγωνιστικότητας στον οικονομικό χώρο, της κοινωνικής συνοχής στον κοινωνικό χώρο και της δημοκρατίας στον πολιτικό χώρο. 
 
Το πέρασμα από το σημερινό μονοπολικό σε ένα πολυπολικό σύστημα όπου οι ανερχόμενες δυνάμεις της Κίνας, της Ινδίας, της ΕΕ θα έχουν φωνή ως προς τον τρόπο διακυβέρνησης του πλανήτη είναι μια αναγκαία αν όχι και ικανή προϋπόθεση για τον εξανθρωπισμό του παγκόσμιου καπιταλιστικού συστήματος.



ΠΗΓΗ
Νίκος Μουζέλης, ΤΟ ΒΗΜΑ

ΜΑΖΟΠΟΙΗΣΗ

Μαζοποίηση του ανθρώπου

«Η μαζοποίηση κλείνει μέσα της διαβρωτική και διαλυτική δύναμη, η οποία προσβάλλει κατά προτίμηση την ανθρώπινη προσωπικότητα, την αυθυπαρξία του ανθρώπου και κατ’ επέκταση ενισχύει τη φυγή του ατόμου από την κοινωνική του ευθύνη.» (Ι. Ξηροτύρης)

Θεώρησα σκόπιμο να ξεκινήσει η ανάλυση του θέματος της μαζοποίησης με την παράθεση και τον σχολιασμό της άποψης του Ι. Ξηροτύρη, καθώς πρόκειται για μια άποψη μες στην οποία λανθάνει το νόημα της έννοιας αυτής. Η αλήθεια είναι πως η δύναμη της μαζοποίησης είναι όντως διαλυτική και διαβρωτική. Διαβρώνει συνειδήσεις, εξομοιώνει προσωπικότητες και αποδυναμώνει την ελεύθερη βούληση και δράση. 

Ο άνθρωπο στην μάζοποιημένη του κατάσταση δεν αυτενεργεί, παρά μόνο σκέφτεται και ενεργεί πλέον με όμοιο τρόπο. Με έναν τρόπο που τους έχει επιβληθεί έξωθεν και τον αποδέχονται αμαχητί. Έτσι καταστρατηγείται η προσωπικότητά τους, η ανεξαρτησία τους, καθώς κανένας δεν έχει τη δυνατότητα να δράσει μεμονωμένα και με διαφορετικό τρόπο από το σύνολο. Ενταγμένοι σε μια ομάδα όλοι δρουν όμοια και χάνονται μες στην ανωνυμία του πλήθους. Ευθύνες πια δεν έχει το κάθε άτομο ξεχωριστά, αλλά η ομάδα συνολικά κι έτσι το ευθυνόφοβο, παθητικοποιημένο άτομο κοιμίζει τη συνείδησή του αποποιούμενος των ευθυνών του, θεωρώντας ότι όλα είναι καλά…

Μαζοποίηση: η διαδικασία και το φαινόμενο εκείνο κατά το οποίο η ατομική βούληση παύει να υφίσταται, οι άνθρωποι παθητικοποιούνται, μετατρέπονται σε μάζα και χαρακτηρίζονται από απόλυτη ομοιομορφία στον τρόπο σκέψης. Η διαδικασία αυτή συνήθως πραγματοποιείται μέσα από έντεχνους μηχανισμούς υποβολής διαβρωτικών μηνυμάτων, οι οποίοι αποσκοπούν στην εξυπηρέτηση «ιδίων κι αλλότριων συμφερόντων»

Πολλά παραδείγματα σε κάθε έκφανση της ανθρώπινης δράσης επαληθεύουν τα φαινόμενα της μαζοποίησης σήμερα:

η μόδα

η μαζική κουλτούρα στην τέχνη 

ο τρόπος ομιλίας  

ο καταναλωτισμός     

η νόθη ψυχαγωγία

οποαδοποίηση (χουλιγκανισμός)

Ο φόβος της κοινωνικής απόρριψης και κατ’ επέκταση της μοναξιάς, εφόσον το άτομο έχει ανάγκη να αποτελεί μέρος του συνόλου. Τα κοινά πρότυπα και ο ομοιόμορφος τρόπος ζωής που προβάλλονται από τα Μ.Μ.Ε., τα οποία επηρεάζουν πλέον όλο τον κόσμο.

Η ξενομανία και ο μιμητισμός. Οι οικονομικά ισχυρότερες χώρες επιβάλλουν τον τρόπο ζωής τους, τον οποίο υιοθετούν οι αναπτυσσόμενες χώρες που διακατέχονται από συμπλέγματα κατωτερότητας. Η βιομηχανία του ελεύθερου χρόνου – προωθούνται συγκεκριμένοι τρόποι διασκέδασης (νόθη ψυχαγωγία)

  

*Το άτομο χάνει την μοναδικότητα και την αυθεντικότητά του.

   

*Υιοθέτηση ξένων απόψεων, τις οποίες οικειοποιείται χωρίς να τις κρίνει και να προβληματίζεται.

*Απουσία ηθικών γραμμών, αφού το άτομο πια δεν έχει δικό του κώδικα αξιών, αποδέχεται την ψυχολογία της μάζας  και αποβάλλει κάθε αίσθημα ευθύνης για τις πράξεις του.

 *Αδιαφορία για τα κοινά. Οι πολίτες βρίσκονται σε διαρκή ύπνωση και το μόνο που τους προσφέρει ικανοποίηση είναι η κάλυψη των υλικών αναγκών τους.

Τι να κάνεις: Η οικογένεια οφείλει να γαλουχήσει τα παιδιά με ανοχή απέναντι στο διαφορετικό και με διαλλακτικότητα. Το σχολείο με την παροχή ανθρωπιστικής παιδείας πρέπει να καλλιεργεί την κριτική σκέψη των παιδιών, εδραιώνοντας έτσι τον ορθολογισμό.

      

Οι άνθρωποι πρέπει να έρχονται σε επαφή με την τέχνη, αποκτώντας έτσι αισθητικά κριτήρια, ώστε να μην ασχολούνται πια με τη νόθη ψυχαγωγία. Κάθε άνθρωπος ξεχωριστά πρέπει να ιεραρχεί τις ανάγκες του, να εκτιμά τον εαυτό του, να είναι συνετό και να λειτουργεί με εγκράτεια.

Βαδίζουμε προς μια ομογενοποίηση της κουλτούρας; Το ερώτημα έχει τεθεί από χρόνια. Ακουγα στο ραδιόφωνο τη συνέντευξη ενός πολύ γνωστού dj και συνθέτη που επισκέφτηκε τη χώρα μας. Στην ερώτηση αν η τεχνολογία ομογενοποιεί την ηλεκτρονική, κυρίως, μουσική ήταν σκεπτικός, αν και έδωσε παραδείγματα μουσικών που πάνε αντίθετα στην ομογενοποίηση. Μια φίλη που ήρθε από το εξωτερικό μού έλεγε προχθές ότι, διαβάζοντας μαζικά τον τελευταίο καιρό σύγχρονους έλληνες λογοτέχνες, έχει την εντύπωση ότι αφηγούνται περίπου το ίδιο πράγμα. Μια τάση ομογενοποίησης υπάρχει και στο σινεμά: αρκετές ελληνικές ταινίες της νεότερης περιόδου, παρ' ότι διαθέτουν φρεσκάδα, νέους ηθοποιούς και καταρτισμένους τεχνικούς, δεν φαίνεται να συνιστούν ένα «άλλο» σινεμά.

  

Φυσικά δεν μπορεί κανείς να δει την ομογενοποίηση έξω από την παγκοσμιοποίηση και οι πιο βασικές αιτιολογίες είναι ότι στο παγκόσμιο χωριό όλοι καταναλώνουν τα ίδια πολιτιστικά προϊόντα, εκπορευόμενα κυρίως από την τηλεόραση. Ο Παναγιώτης Κονδύλης είχε επισημάνει την ύπαρξη της μαζικής πολιτιστικής δημοκρατίας με τη χρήση των παλιών πρωτοποριών στην υπηρεσία του μοντερνισμού: 

«Οι μηχανισμοί της μαζικής κατανάλωσης δημιούργησαν τους όρους υπό τους οποίους τα πνευματικά προϊόντα της παλαιάς, προ παντός όμως της μοντέρνας πρωτοπορίας, με μερικές αβαρίες και μερικούς εκχυδαϊσμούς, μπορούσαν να βρουν τον δρόμο για να μπουν στις νοητικές και αντιληπτικές συνήθειες πλατειών μαζών. Η μαζική κατανάλωση συντελείται μέσω της μαζικής διαφήμισης, της ρεκλάμας και των πλακάτ, δηλαδή μέσω εικόνων και γραφικών σχεδίων, όπου οι εμπνεύσεις, οι ιδέες και τα στερεότυπα της πρωτοπορίας τίθενται στην υπηρεσία της αγοράς». Δεν υπάρχει καλύτερη έκφραση αυτού του γεγονότος από τα free press.

  

Αν όμως δει κανείς τον πολιτιστικό χάρτη της Αθήνας (εν μέρει και κάποιων άλλων πόλεων) θα διαπιστώσει πόσα πολλά πολιτιστικά γεγονότα που θέλουν να είναι διαφορετικά λαμβάνουν χώρα σε μικρά θέατρα, σε υπόγεια, σε χώρους πολλαπλής έκφρασης. Μπορεί τα μεγάλα θέατρα (Μιχαηλίδη, Απλό, Ευαγγελάτου), τα παραδοσιακά περιοδικά και οι μεγάλες σκηνές να κλείνουν τον κύκλο τους, ανοίγουν όμως συνεχώς καινούργια μικρά και ευέλικτα σχήματα τα οποία και αυτά σαν πεταλούδες καίνε γρήγορα τα φτερά τους, για να μετασχηματιστούν αμέσως σε κάτι άλλο.

Υπάρχει μια πολυμορφία και μια ώσμωση των τεχνών που βαδίζει ενάντια στην ομογενοποίηση. Το διαφορετικό σε σχέση με παλαιότερες εποχές είναι ότι όλα αυτά που γίνονται δεν συνιστούν ένα ενιαίο ρεύμα, έναν συγκεκριμένο πνευματικό πυρήνα. 

Ομως αυτή είναι η εποχή μας... Κομματάκια του καθρέφτη πεταμένα εδώ κι εκεί που αντανακλούν το αποσπασματικό, το αγχώδες, το υβριδικό. Αυτή είναι η αγωνία των καιρών μας.  

ΠΗΓΗ

Γιάννης Μπασκόζος στο ΒΗΜΑ

Η Έκθεση που μας… εκθέτει και πάλι

• 

  photo: Aggeliki Koronaiou@fosphotos.com

Η διδασκαλία της Έκθεσης έχει μέγιστο ενδιαφέρον, όταν καταφέρνει να δημιουργήσει στον μαθητή μια ευρύτερη οπτική του Κόσμου. Αλλιώς καταντάει ένα ακόμα αντικείμενο μάθησης βασανιστικό, με το οποίο σκυλοβαριέται εξίσου ο αν-έμπνευστος δάσκαλος κι ο παπαγάλος μαθητής. Η Παραγωγή λόγου, η καταγραφή ιδεών έχει νόημα μόνο αν στοχεύει – κι αυτό, με σύνεση πολλή – να εμπεδώσει στον έφηβο πολίτη ένα σύστημα αξιακό, απαρχή μιας κοσμοαντίληψης με την οποία θα μπορεί να ερμηνεύσει τον κόσμο και τον εαυτό του.

Σ’ αυτή την περίπτωση είναι αναγκαίες τόσο οι φόρμες και οι τύποι, δηλαδή η τεχνική της γραφής, όσο βεβαίως και οι ιδέες, πρωτότυπες ή μη.

Η τεχνική (το «ΠΩΣ») έχει να κάνει με συγκεκριμένες πρακτικές, με τα δεδομένα, το ζητούμενο και τη συγκρότηση μιας συλλογιστικής προς τη σωστή κατεύθυνση. Η χρησιμότητά της έγκειται στο να βοηθήσει τον μαθητή ώστε να αποφασίζει ο ίδιος αν πρέπει ή δεν πρέπει (και γιατί) να χρησιμοποιήσει αυτόν ή τον άλλον τρόπο διατύπωσης• γιατί θα πρέπει να οδηγήσει τη σκέψη του προς τη μια ή την άλλη κατεύθυνση (και μέχρι πού). Κι αφού αφομοιώσει τις τεχνικές, μπορεί κάλλιστα να τις αφήσει κατά μέρος και να χαράξει τους δικούς του δρόμους.
Όσον αφορά το «ΤΙ» (ασαφείς ιδέες, βιώματα, σκόρπιες γνώσεις κι εμπειρίες που συνθέτουν αμυδρά το εφηβικό σύμπαν), η Παραγωγή του λόγου μπορεί να παίξει ρόλο καθοριστικό στην κατάταξη και την οργάνωση της σκέψης.  

Στην περίπτωση που αυτός είναι ο στόχος – πολύ σπανίως, φευ – είναι αναγκαία μια πρώτη συγκρότηση των πραγμάτων, μια αδρομερής ταξινόμηση του Κόσμου. Με μεγάλη προσοχή και σεβασμό στη διαφορετικότητα του κάθε μαθητή. Έτσι ώστε να αρχίσει να ξεκαθαρίζει το θολό τοπίο – μέσα του κι έξω – και να μπορεί να ερμηνεύει την πραγματικότητα (το αίτιο και το αιτιατό της).

Για να μην κατηγορηθώ ότι θεωρητικολογώ, θα μπω όσο μου επιτρέπει ο χώρος, στην πρακτική εφαρμογή της παραπάνω σκέψης. Μιλώ για βασικούς τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας (τον γνωστικό/πνευματικό του χώρο, τη συναισθηματική και ψυχική του υπόσταση, τις ανθρωπιστικές αξίες του, την υλικο-οικονομική του διάσταση, την κοινωνική του δραστηριότητα, την πολιτική και δημοκρατική συνείδηση, την πολιτιστική του καλλιέργεια) ως βάση κατανόησης και ερμηνείας του Κόσμου.

Με τους θεματικούς αυτούς χώρους συνυφαίνονται τα αίτια των πραγμάτων, τα αποτελέσματα και οι τρόποι επίτευξης ή αντιμετώπισής τους στη συντριπτική τους πλειονότητα. Είναι σαφώς διαχωρισμένοι μεταξύ τους ώστε να προσανατολίζεται ο μαθητής σε μια στοιχειώδη δομή, κι άλλο τόσο σύμπλοκοι ή δυνάμει διασταυρούμενοι ώστε να παράγει ο νους κριτικά και γόνιμα άπειρους συνδυασμούς σκέψεων.

Όσοι διαθέτουν το χάρισμα του λόγου, όπως η περίπτωση που αναφέρει ο κ. Ανδρέας Ζαμπούκας, δεν έχουν ίσως ανάγκη καμίας υποστήριξης. Αλλά οι άλλοι; Όλοι οι άλλοι που δεν έχουν το ταλέντο της γραφής, ούτε την ικανότητα να μετατρέπουν τα βιώματά τους σε ιδέες, πώς θα τα καταφέρουν;
Κι άλλωστε η χαρά του δάσκαλου, νομίζω, είναι ακριβώς αυτό: απ’ το 8 και το 9 να πάει έναν μαθητή στο 14. Κι ακόμα μεγαλύτερη ευχαρίστηση, αν καταφέρει να τον οδηγήσει από τη σύγχυση σε κάποιο ξέφωτο. Να βρει έναν δρόμο και την προσωπική ισορροπία του. 


ΠΗΓΗ
Κώστας Λογαράς

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Η ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΙΚΗ ΒΑΡΒΑΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ

Η σημερινή επέκταση των διαφημίσεων σε μιαν επιφάνεια ίου κοινωνικού πεδίου, αδιανόητη μερικές δεκαετίες πριν, και η επιθετικότητα αυτής της επέκτασης, που έχει λάβει τον χαρακτήρα βαθύτατης εισβολής τόσο στο δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό χώρο, μας επιτρέπουν να μιλάμε για διαφημιστική βία.

...Η συχνότητα της διακοπής των τηλεοπτικών και ραδιοφωνικών προγραμμάτων από διαφημίσεις, η πυκνότητα της (με ποικίλους τρόπους) συγχρονικής με τη ροή αυτών των προγραμμάτων άμεσης ή έμμεσης διαφήμισης· 
το πλήθος των εκπομπών με σταθερό διαφημιστικό φόντο η μετατροπή των ποδοσφαιριστών και των αθλητών (ακόμη και των εθνικών ομάδων) σε κινητές διαφημίσεις· 
η υπέρογκη μεγέθυνση των διαφημιστικών γιγαντοαφισών και η υπερκάλυψη από αυτές των υπαίθριων χώρων και πολλών δημοσίας χρήσεως κτιρίων η κατάληψη του μεγαλυτέρου μέρους των εφημερίδων και των περιοδικών από διαφημίσεις και η μετατροπή τους, δια των ένθετων διαφημιστικών φυλλαδίων που μεταφέρουν, σε διαφημιστικά οχήματα· 
η σύγχυση των ορίων ανάμεσα στην είδηση και στη διαφήμιση η μετατροπή δημοσιογράφων σε διαφημιστές και διαφημιστών σε δημοσιογράφους η μεταβάπτιση της διαφημιστικής πράξης σε χορηγική πράξη και των διαφημίσεων σε «μηνύματα των χορηγών»· 

με λίγα λόγια, η ουσιαστική κατάλυση κάθε διαφημιστικής δεοντολογίας δηλώνει την εγκαθίδρυση στον χώρο της διαφήμι σης ενός ολοκληρωτικού καθεστώτος, το οποίο επιβάλλει τη βούληση του σ' ένα μεγάλο μέρος της κοινωνικής και ατομικής ζωής.

...Τα περιστατικά της διαφημιστικής βίας που βιώνουμε καθημερινά συνθέτουν μία νέα βαρβαρότητα, τη διαφημιστική βαρβαρότητα, που αποτελεί το πλέον περίοπτο στοιχείο της βάρβαρης πλευράς του σύγχρονου οικονομικού συστήματος, και καθώς το στοιχείο αυτό παρουσιάζει εγγενή επαυξητική τάση (όπως αποδεικνύεται από την καταφανή πλέον αδυναμία ανάσχεσης του), το διαφημιστικό μέλλον φαίνεται να διαγράφεται ακόμη ζοφερότερο.

....Μιλάω για αδυναμία αναχαίτισης διαφημιστικής βίας, γιατί μου είναι δύσκολο να συμμεριστώ την αισιοδοξία όσων πιστεύουν ότι η μετάβαση από την εποχή των ΜΜΕ στην εποχή του Διαδικτύου, που τελείται σήμερα, θα μεταβάλει τη φύση της διαφήμισης από «εισβολική» επί του δέκτη σε «προσδοκώσα» την αναζήτηση της από το δέκτη. 

Διότι η προαιρετική πρόσβαση του δέκτη στην αποθηκευμένη κάποια περιγραφή και εκθείαση ενός προϊόντος δεν είναι διαφήμιση- σημαίνει απλώς επιθυμία πληροφόρησης, η υλοποίηση της οποίας εξαρτάται αποκλειστικά από τη βούληση του δέκτη δηλαδή, σημαίνει κατάργηση της ίδιας της έννοιας της διαφήμισης, όπως αυτή δηλώνεται από τα δύο συνθετικά του ονόματός της. 

Το να πιστεύει κανείς ότι, η εκδήλωση από τον υποψήφιο αγοραστή της επιθυμίας να πληροφορηθεί για τα διατιθέμενα στην αγορά προϊόντα, αρκεί για να ικανοποιήσει την εγγενή τάση του νεοφιλελεύθερου συστήματος για επέκταση των πωλήσεων και κατάκτηση από τους παραγωγούς όσο το δυνατόν μεγαλύτερου μέρους της αγοράς, αποτελεί ουτοπική σκέψη. Και, φυσικά, το Διαδίκτυο δεν πρόκειται να καταργήσει ως διαφημιστικό χώρο τον έξω από αυτό φυσικό χώρο (υπαίθριο ή στεγασμένο) ή πεδίο (ηχητικό ή τυπογραφικό).

....Το πιο ανησυχητικό στο φαινόμενο που προσπαθώ να περιγράψω δεν είναι η βιαιότητα την οποία έχει αναπτύξει σήμερα η διαφήμιση είναι η ανοχή απέναντι σ' αυτό το βίαιο καθεστώς, η οποία, στον βαθμό που παραμένει σιωπηλή και δεν εκδηλώνει ουσιώδεις τάσεις δυσφορίας, ισοδυναμεί με πλήρη υποταγή. Αν μας έλεγαν πριν από μερικές δεκαετίες ότι η διαφήμιση θα έπαιρνε κάποτε τη μορφή που έχει σήμερα, θα είχαμε θεωρήσει την πρόβλεψη τερατώδη και την ενδεχόμενη επιβεβαίωσή της, παραβίαση της ανθρώπινης φυσικότητας. 

Και όμως, σήμερα φαινόμαστε να βιώνουμε αυτή την παραβίαση ως κάτι το φυσικό. Να διαθέτει, άραγε, ο ανθρώπινος οργανισμός απεριόριστα αποθέματα αντοχής; Ή μήπως βρισκόμαστε στην εποχή της μετάλλαξης του ανθρώπου σε ένα ον διαφορετικό: στη μετάβαση από το Homo Faber (Ο Άνθρωπος Τεχνίτης) στον Homo Publicitarius (Ο Άνθρωπος της Διαφήμισης).

ΠΗΓΗ

Νάσος Βαγενάς, ΤΟ ΒΗΜΑ (διασκευασμένο κείμενο)