Η (συγ)γραφή μας ωφελεί, τελικά;, της Αναστασίας Καρούτη

Πώς μπορούμε να εκφραστούμε μέσα από τη γραφή και πώς αυτή μας η ενασχόληση μπορεί να μας βοηθήσει να ανακαλύψουμε τον εαυτό μας;

Ακόμη και το ημερολόγιο, ή τα γράμματα που γράφουμε σε αγαπημένα μας πρόσωπα μπορούν να λειτουργήσουν ως ένα μέσο που θα μας βοηθήσει να ανακαλύψουμε πλευρές του εαυτού μας και κομμάτια της ζωής μας που ίσως αγνοούμε. Η γραφή εκθέτει τη ζωή μας σε εμάς τους ίδιους και μας βοηθά να δούμε τη ζωή μας από μια διαφορετική οπτική γωνία.

Πώς μας ωφελεί, τελικά, η (συγ)γραφή; Ένας νέος συγγραφέας, ο Γιώργος Ιατρίδης, μας βοηθά να αντιμετωπίσουμε σφαιρικά το θέμα με απαντήσεις βασισμένες σε προσωπικά του βιώματα.

Η ενασχόληση με τη συγγραφή
Η γραφή έχει ποικίλα οφέλη: θέτει σε πλήρη λειτουργία τον εγκέφαλο και τη συνείδησή μας, εξελίσσει τη γνώση της γλώσσας στην οποία γράφουμε (μητρική ή ξένη), μας βοηθά να οργανωθούμε, όταν γράφουμε στην αρχή μιας νέας ημέρας ή να χαλαρώσουμε, όταν γράφουμε στο τέλος της.

Η συγγραφή, από την άλλη, είναι μια ενασχόληση συνώνυμη, συχνά, του πάθους. Ο Γιώργος Ιατρίδης ξεκίνησε να ασχολείται με τη συγγραφή από αντίδραση, στην προσπάθειά του να νικήσει τις μαθησιακές δυσκολίες που αντιμετώπιζε. Όπως λέει ο ίδιος, «πίστευα και πιστεύω, πως το να πηγαίνεις κόντρα στον άνεμο ενώ πατάς σε τεντωμένο σχοινί, έχει περισσότερο ενδιαφέρον από το να ακολουθείς μια συμβατική διαδρομή στη ζωή σου. Με συνεπήρε πως μπορούσα να φτιάξω κόσμους με σάρκα και οστά, ‘λέξεις με δέρμα’ όπως λέει χαρακτηριστικά ένας στίχος, και να εκφράσω τα μέσα μου, και έστω και για λίγο οι χαρακτήρες να ζήσουν. Και επίσης, μέσα από τη γραφή, να δω με μια διαφορετική οπτική τον εαυτό μου».

Οι ιεροτελεστίες
Η (συγ)γραφή μας ωφελεί, τελικά;Η (συγ)γραφή προϋποθέτει συγκέντρωση και το κατάλληλο περιβάλλον. Προτού ξεκινήσετε να γράφετε, θα χρειαστεί να τακτοποιήσετε το χώρο σας όπως ακριβώς σας εξυπηρετεί. Ίσως χρειάζεστε μουσική να παίζει, ένα μαξιλαράκι στην πλάτη σας ή ένα ρόφημα δίπλα σας. Διάφοροι συγγραφείς ακολουθούσαν ιεροτελεστίες, όπως ο Μαρκ Τουέιν που έγραφε ξαπλωμένος, ή ο Μπαλζάκ που κατανάλωνε μεγάλες ποσότητες καφέ κατά τη διάρκεια της ημέρας.

Ο Γιώργος, για παράδειγμα, γράφει πάντα στον υπολογιστή και χρησιμοποιεί χαρτί μόνο όταν θέλει να γράψει κάποιον στίχο. Θέλει τάξη γύρω του, καφέ και ησυχία, ενώ όταν δούλευε το βιβλίο του, πριν αρχίσει να γράφει, άκουγε πάντα ένα μουσικό (και μυστικό!) κομμάτι από μία φορά.

Μπορεί, τελικά, η (συγ)γραφή, να μας φτιάξει τη διάθεση;
Ο Γιώργος μας λέει πως «το πιο ωραίο στη συγγραφή είναι τα 4-5 λεπτά που σου έρχεται αυτό που λέμε ‘η έμπνευση’. Εκεί μπορείς να τα δεις όλα. Σαν να μεταβαίνεις σε μια άλλη παράλληλη και ουτοπική ζωή και να επιστρέφεις με κάτι υπαρκτό». Ο ίδιος υποστηρίζει πως μέσα από τη συγγραφή αισθάνεται ολοκλήρωση, ενώ δηλώνει πως «ο κάθε άνθρωπος χρειάζεται να βρει μια διέξοδο από τα προβλήματά του. Ένα μικρό απάγκιο για να περνάει κάποιες στιγμές μέσα στην ημέρα», είτε αυτό είναι η ενασχόληση με το γραπτό λόγο, ή οτιδήποτε άλλο ταιριάζει σε κάποιον.

Ο γραπτός λόγος και οι μαθησιακές δυσκολίες
Η γραφή μας βοηθά να κατανοήσουμε τη γλώσσα μας, να την εμπλουτίσουμε και να μάθουμε να γράφουμε καλύτερα (με σαφή οργάνωση, δομή και επιχειρήματα) και ορθότερα (ορθογραφημένα, συντακτικά ορθά, με τα κατάλληλα σημεία στίξης). Για άτομα (παιδιά και ενήλικες) που αντιμετωπίζουν μαθησιακές δυσκολίες, η γραφή μπορεί να είναι δύσκολη και κοπιαστική.

Ο Γιώργος αντιμετωπίζει μαθησιακές δυσκολίες και σε ερώτηση για το πώς τις ξεπέρασε, μας απαντά «Δε νομίζω πως τις έχω ξεπεράσει. Απλά μέρα με τη μέρα βελτιώνομαι. Είναι ένα ατέρμονο και ωραίο παιχνίδι το να προσπαθείς να καταστείλεις κάτι που σε εμποδίζει. Ουσιαστικά, μέσα από την τριβή της γραφής έχω καταφέρει να ελαχιστοποιήσω τα ορθογραφικά, να εμπλουτίσω το λεξιλόγιό μου, να βελτιώσω την επικοινωνία μου και πλέον εκεί που ένιωθα μειονεκτικά, τώρα να αισθάνομαι όμορφα».

Τα οφέλη της (συγ)γραφής αναλύονται σε πολλές πηγές και μπορείτε να βρείτε εξαιρετικά ενδιαφέροντα (κυρίως ξενόγλωσσα) άρθρα για τους τρόπους με τους οποίους μια τέτοια ασχολία βοηθά στην καταπολέμηση του άγχους ή άλλων διαταραχών, στην καλλιέργεια επικοινωνιακών δεξιοτήτων και στην εξάσκηση της μνήμης.

* Σημείωση: Ευχαριστούμε τον Γιώργο Ιατρίδη για τη βοήθειά του.

ΠΗΓΗ

Flowmagazine.gr

7 τρόποι για να ξεκλειδώσεις τη δημιουργικότητά σου, του Γιώργου Ιατρίδη

Σε αυτό το άρθρο θα μιλήσω για τους τρόπους με τους οποίους μπορείς να ξεκλειδώσεις την δημιουργικότητά σου, αλλά και για τις τεχνικές που μπορείς να αφυπνίσεις την έμπνευσή σου. Κυρίως για τη διαδικασία της γραφής.

1. Γράψε αυτό που σε απασχολεί

Μία βασική “μέθοδος” αν μπορούμε να το πούμε έτσι, στη λογοτεχνία, αλλά και σε όλες τις Τέχνες εν γένει, είναι να καταπιάνεσαι με αυτό που σε βασανίζει, αυτό που σε απασχολεί. Γιατί ουσιαστικά σε αυτήν τη σκέψη, συσσωρεύεις όλη τη δύναμή σου και είναι πιο εύκολο να την αποτυπώσεις.

2. Διάβασε ένα βιβλίο

Μπορεί να σου φαίνεται πως πας “κόντρα” με την δημιουργικότητά σου, αλλά η ανάγνωση του βιβλίου είναι ευεργετική. Πρώτον, μαθαίνεις τεχνικές από τους παλιότερους συγγραφείς. Δεύτερον, μία καλή πρόταση, αρκεί για να ξεκλειδώσει τα μέσα σου. Τρίτον, μπορείς να αντιγράψεις κάποια στοιχεία ενός βιβλίου. Όπως έλεγε και ο Πικάσο: «Οι καλοί καλλιτέχνες δανείζονται, οι σπουδαίοι κλέβουν».

3. Τεχνικές στη διαδικασία γραφής

Υπάρχουν πολλοί που υποστηρίζουν πως καλλιτέχνης γεννιέσαι και όχι γίνεσαι. Εγώ είμαι της αντίθετης σχολής. Πιστεύω πως με κάποιες τεχνικές μπορείς να τονώσεις την έμπνευσή σου, και παράλληλα, να βελτιώσεις τη γραφή σου. Θα πω μόνο δύο τρόπους όπου λίγο πριν την ώρα της γραφής, -πριν δηλαδή τη διαδικασία της έμπνευσης- θα σου φανούν χρήσιμοι. Δύο απλά παραδείγματα που μου έρχονται αμέσως. Πρώτον, γράψε μια ιστορία με φόντο κάποιο μέρος, μία τοποθεσία, ένα νησί, ένα χωριό. Δεύτερον, μπορείς να ξεκινήσεις μία ιστορία με αφορμή ένα αγαπημένο σου αντικείμενο, κι ας είναι και κάτι ασήμαντο.

4. Πάρε μέρος σε διαγωνισμούς

Ίσως αυτή η μέθοδος να είναι η πιο απλή. Υπάρχουν κατά καιρούς πολλοί διαγωνισμοί, είτε project, είτε οτιδήποτε που μπορείς να πάρεις μέρος κι εσύ. Ουσιαστικά, εκείνοι επιλέγουν το θέμα και τα όρια που θα έχει η ιστορία σου και εσύ εμπνέεσαι από αυτό. Σου έχει έρθει δηλαδή ένα καλό ερέθισμα, και εσύ μπαίνεις πολύ εύκολα στη διαδικασία της γραφής. Συν τοις άλλοις, υπάρχει η ευκαιρία για επιβράβευση. Ένα λογοτεχνικό project που μπορείς να πάρεις μέρος είναι το “Γραμμόφωνο”.

5. Αρχή το ήμισυ…

Μία από τις μεγαλύτερες δυσκολίες σε ολόκληρη την Τέχνη, είναι πως φοβόμαστε να ξεκινήσουμε κάτι, γιατί πιστεύουμε πως δε θα είναι καλό… Μα αν δεν το δοκιμάσουμε δε θα μάθουμε ποτέ! Οπότε, ότι κι αν σκέφτεσαι το ρίχνεις στο χαρτί, το δοκιμάζεις, και το πολύ πολύ το σβήνεις, το πετάς, αλλά μη φοβάσαι να ξεκινήσεις κάτι, έστω και κάτι που στην αρχή σου φαίνεται απλό.

6. Πρόβλεψε το μέλλον

Αυτός ο τρόπος θα έλεγα έχει ένα βαθμό δυσκολίας, μεγαλύτερο από τους άλλους τρόπους. Με τη φράση “πρόβλεψε το μέλλον” εννοώ να μπεις στη διαδικασία να σκεφτείς πώς θα είναι ένα γεγονός, ή ένα συμβάν μετά από λίγα χρόνια. Ξετυλίγοντας αυτό το κουβάρι είμαι σίγουρος πως θα σου γεννηθούν πολλά ερεθίσματα, πολλά που δεν τα είχες σκεφτεί.

7. Να είσαι παρατηρητικός

Από ότι καταλαβαίνω σε εμένα, αλλά και γενικότερα με τους ανθρώπους που συνομιλώ, το να είσαι παρατηρητικός είναι σπουδαίο. Οι μεγαλύτερες εμπνεύσεις έρχονται όταν δεν ήμαστε στο γραφείο μας, αλλά στο μετρό, στο μαγαζί που πίνουμε το καφέ ή το ποτό μας, και γενικότερα, όταν τριγυρνάμε έξω αμέριμνοι και ανυποψίαστοι. Το κάθε τι εκεί έξω από ένα βλέμμα, μέχρι ένα συμβάν εμπεριέχει αφορμή για έμπνευση! Εσύ πρόσεξες πως στη φωτογραφία κουνιούνται τα φύλλα;





ΠΗΓΗ
Inner.gr

10+1 συμβουλές για καλύτερη γραφή, Του Μάρκου Μπουγιουκλάκη

 

1. Πριν ξεκινήσεις το κείμενό σου, γράψε την περίληψη του

Ό, τι κι αν γράφεις θα πρέπει να μπορεί να συνοψισθεί σε 25 λέξεις. Αυτό θα σε βοηθήσει να έχεις μία αρχική εικόνα της δομής του τελικού κειμένου σου, το οποίο θα πρέπει να περιέχει αρχή, μέση και τέλος και μάλιστα στις σωστές δόσεις.

2. Προτίμησε λέξεις με θετικό περιεχόμενο στο κείμενό σου

Είναι προτιμότερο να «αξιοποιήσουμε τις εναλλακτικές μορφές ενέργειας» παρά να τις «εκμεταλλευτούμε». Το ίδιο ισχύει και για τους. συνεργάτες μας, τη θέση μας, τις δυνατότητές μας κλπ. Αντί να γράψεις «Στις εκατό ερωτήσεις έδωσε λάθος απάντηση στις δύο» γράψε «η επιτυχία του άγγιξε το 98%». Έτσι και ο τίτλος της συμβουλής αυτής, προτιμήθηκε από το «Μην χρησιμοποιείς λέξεις με αρνητικό περιεχόμενο».

3. Γράψε απλά και κατανοητά.

Απέφυγε εξεζητημένο λεξιλόγιο και ορολογία. Απευθύνεσαι σε απλούς και πολλούς αναγνώστες και όχι σε λίγους εξειδικευμένους ακαδημαϊκούς ή λεξιλάγνους. Αντί να γράψεις: «λόγω της καθυστέρησης λήψης τροφής, αισθάνομαι ένα στομαχικό κενό που πρέπει να αναπληρωθεί», μπορείς απλά να γράψεις «πεινάω». Μην γράφεις για την «αντίφαση κατά την οποία έχουμε μια αλληλουχία δύο γεγονότων που για να γίνει το πρώτο, πρέπει να προηγηθεί το δεύτερο, το οποίο όμως δεν μπορεί να ξεκινήσει χωρίς την ύπαρξη του πρώτου». Απλά γράψε «φαύλος κύκλος».

4. Να αποφεύγεις κουραστικές κοινοτυπίες

Οι φράσεις τύπου «το μαχαίρι θα φτάσει στο κόκκαλο», «η πύρινη λαίλαπα», «ο εγκέλαδος χτύπησε απροειδοποίητα» (ενώ έπρεπε να στείλει εξώδικο πρώτα), «στη γειτονιά των αγγέλων», «ραγδαίες εξελίξεις», «ακραία καιρικά φαινόμενα», «ανέβηκαν οι τόνοι», «δρακόντεια μέτρα ασφαλείας» και «άνοιξαν οι ασκοί του Αιόλου» (κι ας είχε μόνο έναν ο κακόμοιρος), θυμίζουν ψευδό ρεπόρτερ με τρεμάμενη φωνή σε Δελτίο Ειδήσεων και το μόνο που προκαλούν είναι αποστροφή.

5. Μη δημιουργείς προσδοκίες στις οποίες δεν μπορείς να ανταποκριθείς

Το τέλος, ή η κορύφωση ενός κειμένου θα πρέπει να είναι καλύτερο ή τουλάχιστον αντάξιο της αρχής του ή της όλης πορείας του. Είναι μεγάλη απογοήτευση στο 90% του κειμένου να ψάχνουμε το χαμένο θησαυρό και το τελευταίο 10% να αποδεικνύεται άνθρακας.

6. Διατήρησε το ενδιαφέρον του αναγνώστη μέχρι την τελευταία.λέξη

Όσο μικρό και σύντομο κι αν είναι, το κείμενο είναι ένας μαραθώνιος, δεν είναι sprint. Είναι προτιμότερο να αυξάνεται το ενδιαφέρον καθώς φτάνεις στο τέλος του κειμένου, παρά να εξαντληθείς από τις πρώτες  σειρές και μετά ο αναγνώστης να απογοητευτεί. Εάν η Αγκάθα Κρίστι άρχιζε τα κείμενά της γράφοντας «ένα λονδρέζικο πρωινό, ο Πητ δολοφόνησε τη σύζυγό του για να εισπράξει την ασφάλεια ζωής της» το πιθανότερο είναι να μην τη γνωρίζαμε ποτέ.

7. Φαντάσου το κείμενό σου, σαν ένα ποτάμι. Κρυστάλλινο και δροσερό με σταθερή ροή

Το κείμενο πρέπει να έχει αρχή, μέση και τέλος και να παρασύρει τον αναγνώστη σαν το ποτάμι. Οι δύσκολες και ακατανόητες λέξεις ή φράσεις εμποδίζουν τη ροή του σαν να είναι κορμοί δέντρων. Οι κοινότυπες και κουραστικές λέξεις ή φράσεις καθώς και οι επαναλήψεις, μετατρέπουν το ποτάμι σε βαρετό βάλτο.

8. Εμπλούτισε το κείμενό σου με διεγερτικά της φαντασίας

Αξιοποίησε λέξεις που αφυπνίζουν. Που οδηγούν τις εγκεφαλικές συνάψεις σε προσομοιώσεις των πέντε (και βάλε) αισθήσεων. «Κάτω από τον καυτό ήλιο, ο παγωμένος καρπουζοχυμός δρόσιζε τον ουρανίσκο της, ενώ ένα θρασύ κύμα, γαργαλούσε τα καψαλισμένα της πέλματα». Παν μέτρον άριστον βέβαια, μη φτάσεις σε επίπεδα ψευτοκουλτουριάρικης επιδειξιομανίας ή Άρλεκιν!

9. Σεβάσου τον αναγνώστη

Πρώσαιχαι τιν ωρθωγραφεία – υπάρχει και η αυτόματη διόρθωση (!) – και διατήρησε μία ενιαία, «σοβαρή» ή «κλασσική» γραμματοσειρά, με τις σωστές αποστάσεις, το σωστό μέγεθος (ναι, μετράει !). Μη χρησιμοποιείς λέξεις του προφορικού λόγου. Δεν γράφουμε πχ «ας πούμε», «κάτσε», «να σου πω» κ.λπ. ! (εκτός εάν αποδίδονται αυτούσια ως μέρος διαλόγου).

10. «Ρίξε» στο κείμενό σου τις σωστές δόσεις. χιούμορ, σαρκασμού και νοητικού πιπεριού

Να μαγνητίζει, να φλερτάρει με τα μάτια του αναγνώστη, να του προκαλέσει την ανάγκη να το διαδώσει!

…και μία ακόμα

 
11. Αφού τελειώσεις το κείμενό σου, σκέψου έναν τίτλο

Ο τίτλος πρέπει να είναι έξυπνος, ενδιαφέρων και με όσο το δυνατόν λιγότερες λέξεις, έτσι ώστε να τραβήξει την προσοχή και να είναι ευκολομνημόνευτος. Είναι η βιτρίνα του καταστήματός μας!

Καλή έμπνευση.


 

*Μάρκος Μπουγιουκλάκης – Δημοσιογράφος, Σύμβουλος Επικοινωνίας, συνεργάτης της Better World.



ΠΗΓΗ
Enallaktikidrasi.com

Συμβουλές προς νέους συγγραφείς, Της Χρυσας Σπυροπουλου

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Αντον Τσέχοφ

Η τέχνη της γραφής
Συμβουλές σ' ένα νέο συγγραφέα
μετ. Βασίλης Ντινόπουλος
εκδ. Πατάκης

Ο Πιέρο Μπρουνέλο, Ιταλός ερευνητής και ανθολόγος, μελέτησε την αλληλογραφία του μεγάλου Ρώσου συγγραφέα και ανθολόγησε σκέψεις και απόψεις του, που αφορούν την τέχνη της γραφής, αφορισμούς και συμβουλές του προς τους νέους δημιουργούς. Το βιβλίο χωρίζεται σε ενότητες όπως: «Γιατί γράφουμε», «Για ποιον γράφουμε», «Τι να γράφουμε και πώς», «Πότε να γράφουμε και με ποιον ρυθμό», κ.ά.

Με τρόπο απλό και σαφή ο Τσέχοφ αποτυπώνει αλήθειες, οι οποίες είναι χρήσιμες όχι μόνο για τους επίδοξους συγγραφείς, αλλά και για τον καθένα μας. Πόσο εύστοχα διατυπώνεται το αυτονόητο: «Θεέ μου, κάνε να μη μιλάω και να μη συζητώ γι' αυτά που δεν γνωρίζω και δεν καταλαβαίνω»! (σ.59)

Η μοναξιά του συγγραφέα
Σε μία από τις επιστολές του στον Μαξίμ Γκόργκι αναφέρεται στη μοναξιά του συγγραφέα και υποστηρίζει ότι ο δημιουργός γράφει επειδή του κλείνουν οι άλλοι την πόρτα και δεν έχει τι άλλο να κάνει. Ωστόσο, σε άλλη επιστολή του επισημαίνει ότι ο καλλιτέχνης πρέπει να παρατηρεί, να επιλέγει, να μαντεύει, να συναναστρέφεται, ενέργειες που στοιχειοθετούν πρόβλημα, μιας και ο δημιουργός «δεν έχει προορισμό να λύνει τα προβλήματα» αλλά να τα θέτει. Αλλού τον απασχολεί η σχέση ζωής και δημιουργίας και αναφέρει ότι όσο πιο χαρούμενη είναι η ζωή του, τόσο πιο σκοτεινά είναι τα διηγήματά του, μια πραγματικότητα που ισοδυναμεί με φυσικό νόμο.

Ο καλός συγγραφέας, όμως, έχει ανασφάλειες, παλινωδίες ως προς την αξία του έργου του, ξέρει να σβήνει και να πετάει σελίδες, που μειώνουν την ποιότητά του, και ανακηρύσσει τη συντομία ύψιστο αγαθό: «Να ξέρεις να τα συντομεύεις εσύ ο ίδιος τα κείμενά σου στο μέγιστο βαθμό και να τα ξαναγράφεις». Οταν το σημαντικό καταγράφεται και παραμερίζεται το ασήμαντο στη μικρή ή τη μεγάλη φόρμα, όταν δεν φλυαρεί ο συγγραφέας παραθέτοντας περιττές λεπτομέρειες, που βαραίνουν το κείμενο και το κάνουν πληκτικό, τότε το αποτέλεσμα είναι ικανοποιητικό, καθώς αγγίζει τη λογική και το συναίσθημα του αναγνώστη.

Ο πραγματικά έξυπνος και σοφός άνθρωπος γνωρίζει ότι δεν τα ξέρει όλα, ότι δεν ξέρει τίποτε, κι αυτό τον κάνει να είναι ταπεινός και μετρημένος: «Οι άνθρωποι που γράφουν και κυρίως οι καλλιτέχνες, είναι καιρός να συνειδητοποιήσουν ότι σ' αυτόν τον κόσμο δεν ξέρουμε τίποτε, όπως κάποτε το συνειδητοποίησε ο Σωκράτης και, πιο κοντά σ' εμάς, ο Βολταίρος… Οσο πιο ανόητοι είναι οι άνθρωποι, τόσο πλατύτερα βλέπουν τον ορίζοντα…» (σ.70).

Οι υπερβολές στις περιγραφές είτε της φύσης είτε των ηρώων πρέπει να αποφεύγονται, γράφει σε άλλες επιστολές του, για να διατηρεί το κείμενο, μέσω της απλότητας, ένταση και εκφραστικότητα. Σπουδαία παρατήρησή του είναι κι εκείνη σύμφωνα με την οποία ο συγγραφέας καλό θα είναι να αποφεύγει την περιγραφή της ψυχικής κατάστασης των ηρώων, μιας και αυτή πρέπει να γίνεται αντιληπτή από τη συμπεριφορά και τις πράξεις τους! «Πιάσε κάτι από την καθημερινή ζωή, συνηθισμένο, χωρίς πλοκή και χωρίς τέλος» (σ.60), γράφει στον αδερφό του, άποψη που αποτυπώνει τη μέθοδό του, η οποία επηρέασε το σύγχρονο διήγημα, αφού βρήκε θερμούς υποστηρικτές, όπως την Κάθριν Μάνσφηλντ και τον Ρέημοντ Κάρβερ. Μια άλλη σημαντική συμβουλή απευθύνεται στους ανυπόμονους να δημοσιεύσουν κείμενά τους, τους οποίους παροτρύνει να τα αφήσουν κλειδωμένα στο συρτάρι έναν ολόκληρο χρόνο και έπειτα να τα ξαναδιαβάσουν, γιατί τότε θα τα δουν με άλλο μάτι, από απόσταση, πιο καθαρά.

Ο μεγάλος Ρώσος συγγραφέας διατυπώνει τα μυστικά της τέχνης του, αυτά που έκαναν το έργο του κλασικό και διαβάζεται και ξαναδιαβάζεται, και δείχνει πώς επέτυχε αυτό που επιθυμούσε: να περιγράψει τη ζωή όπως είναι, με απλότητα και ειλικρίνεια, χωρίς φτιασιδώματα και μεγαλοστομίες. Γιατί είχε την ικανότητα να διεισδύει στην ψυχοσύνθεση των χαρακτήρων του και να αντιλαμβάνεται τις σύνθετες ανθρώπινες καταστάσεις.



ΠΗΓΗ
Η Καθημερινή

Τι έμαθα τη (συγγραφική) εβδομάδα που μας πέρασε, του Γιώργου Λαγκώνα

Επτά μικρά γνωμικά – μαργαριταράκια γνώσης. Ένα για κάθε μέρα. Μπορείτε να τα δείτε και σαν χαϊκού που απευθύνονται σε όσους “καίγονται” γράφοντας, αν αυτό βοηθάει…

Ό,τι λέει η εικόνα στο πλάι. Κάποτε θα χρειαστεί να υψώσεις το μεσαίο δάχτυλο. Δεν τη γλιτώνεις. Δεν είναι πάντα εύκολο να ξεχωρίσεις το γνήσιο ενδιαφέρον (που υπαγορεύει, αν όχι επιβάλλει, την άρθρωση “άβολων αληθειών”), από την κακεντρέχεια και ενίοτε από τον πανταχού παρών παράγοντα, τη γνήσια, ανόθευτη βλακεία. Αλλά, ντάξει, αν δεν πέσεις που λένε, δεν θα μάθεις. Και άπαξ και μάθεις… κερνάς απλόχερα! Ομορφαίνει, δεν παχαίνει! 

• Κάνε όλους τους χαρακτήρες σου να θέλουν ΚΑΤΙ. Λίγη σημασία έχει το πόσο πολύπλοκο ή “φλου” είναι αυτό που γράφεις. Οι χαρακτήρες πρέπει να θέλουν κάτι, και πάνω σε αυτά τα κίνητρα να κινείται η ιστορία. Και αυτό το κάτι πρέπει να είναι σαφές, συγκεκριμένο και κατανοητό.

• Νομίζω πως το καλύτερο, όσον αφορά τις φιλοδοξίες ενός συγγραφέα για την ιστορία του, το έγραψε ο Stephen King στο εισαγωγικό σημείωμα μιας συλλογής διηγημάτων του: “Αν η ιστορία μου κατάφερε και σας κράτησε για λίγο μακριά από την τηλεόραση, αυτό το θεωρώ απόλυτη επιτυχία“. Τόσο απλά.

• Όχι, δεν είναι το ταλέντο σου (που έτσι κι αλλιώς είναι πολύ μικρότερο απ` όσο νομίζεις). Όχι, δεν είναι η έμπνευση. Έμπνευση είναι μια λέξη που επινόησαν οι γραφιάδες για να φαντάζουν σημαντικοί στα μάτια των άλλων. Είναι η ΔΟΥΛΕΙΑ, ανόητε. Ό,τι είναι να γίνει, θα γίνει για όσο έχεις στρωμένο τον απαυτό σου στην καρέκλα και γράφεις. Όλα τα υπόλοιπα, χωρίς δουλειά, είναι απλώς παραμύθια της Χαλιμάς.

• “…Έμοιαζε το κρητικό ετούτο τοπίο, έτσι μου φάνηκε, με την καλή πρόζα: καλοδουλεμένο, λιγόλογο, λυτρωμένο από περιττά πλούτη, δυνατό και συγκρατημένο. Διατύπωνε με τ` απλούστερα μέσα την ουσία. Δεν έπαιζε, δεν καταδεχόταν να χρησιμοποιήσει κανένα τερτίπι, δε ρητόρευε, έλεγε ό,τι ήθελε να πει με αντρίκεια αυστηρότητα. Μα ανάμεσα από τις αυστηρές γραμμές του ξεχώριζες στο κρητικό ετούτο τοπίο απροσδόκητη ευαισθησία και τρυφεράδα -σε απάνεμες γούβες μοσκοβολούσαν οι λεμονιές κι οι πορτοκαλιές, και πέρα, από την απέραντη θάλασσα, ξεχύνουνταν αστέρευτη ποίηση…” Κι ύστερα, κάτσε Καραμήτρο να γράφεις εξυπνάδες περί συγγραφής. Όταν ο Καζαντζάκης με μόλις μια παράγραφο έχει καθαρίσει με το θέμα, μια και καλή.

• (από Καζαντζάκη ξανά): “…Έτσι φώναζα μέσα μου, κι άρχισα να γράφω. Δεν ήταν αυτό τώρα πια γράψιμο, ήταν πόλεμος, κυνήγι ανήλεο, πολιορκία και ξόρκι να ξεπροβάλει το θεριό από τη μανία του. Μαγική ιεροπραξία, αλήθεια, είναι η τέχνη, σκοτεινές ανθρωποχτόνες δυνάμεις κατοικούν στα σωθικά μας, αποτρόπαιες ορμές να σκοτώσουμε, να γκρεμίσουμε, να μισήσουμε, ν` ατιμάσουμε – κι έρχεται η τέχνη με το γλυκό σουραύλι και μας λυτρώνει…”

 

• Ίσως το πιο βασικό (και πιο δύσκολο να χωνευτεί και να εφαρμοστεί στην πράξη) tip είναι ότι οι περιττές λέξεις είναι η βασιλική οδός προς την κακή πρόζα. 

ΠΗΓΗ
Nyctophilia.gr

Τσαρλς Μπουκόφσκι, Περι συγγραφής

Ώστε Θες να Γίνεις Συγγραφέας;

Αν δεν βγαίνει από μέσα σου ορμητικά
σε πείσμα όλων,
μην το κάνεις....
Αν δε βγει απρόσκλητο
από την καρδιά κι απ’ το μυαλό σου κι απ’ το στόμα
κι απ’ τα σωθικά σου,
μην το κάνεις.
Αν κάθεσαι με τις ώρες
και κοιτάς την οθόνη του υπολογιστή σου
ή σκύβεις σαν καμπούρης πάνω από τη γραφομηχανή σου
ψάχνοντας βασανιστικά τις λέξεις,
μην το κάνεις.
Μην το κάνεις για τα λεφτά
Ή για τη δόξα,
Ασ’ το καλύτερα.
Αν το κάνεις γιατί νομίζεις πως θα σου φέρει
γυναίκες ή άντρες στο κρεβάτι σου,
μην το κάνεις.
Αν κάθεσαι εκεί πέρα και
γράφεις ξανά και ξανά τα ίδια και τα ίδια,
μην το κάνεις.
Αν ζορίζεσαι όταν σκέφτεσαι να το κάνεις,
τότε μην κάνεις.
Αν προσπαθείς να γράψεις όπως άλλος,
ξέχνα το.
Ασ’ το καλύτερα.
Αν περιμένεις να βγει μουγκρίζοντας από μέσα σου,
τότε περίμενε υπομονετικά.
Κι αν δεν βγει με βαθύ βρυχηθμό,
κάνε κάτι άλλο.
Αν πρέπει πρώτα να το διαβάσεις στη γυναίκα σου
ή στην γκόμενά σου ή στον γκόμενό σου
ή στους γονείς σου ή σε οποιονδήποτε άλλον,
δεν είσαι έτοιμος να γίνεις συγγραφέας.
Μην γίνεις σαν τόσους και τόσους γραφιάδες,
μην γίνεις σαν κι αυτούς τους μύριους
που αυτοαποκαλούνται συγγραφείς,
μην γίνεις κουτός και πληκτικός
και ξιπασμένος,
μην αφήνεις την αυταρέσκεια να σε κατασπαράξει.
Οι βιβλιοθήκες του κόσμου έχουν
πνιγεί στο χασμουρητό
με το σινάφι σου.
Μην προστεθείς κι εσύ σ’ αυτούς.
Μην το κάνεις.
Αν δεν εκτοξεύεται απ’ την ψυχή σου σαν πύραυλος,
Ασ’ το καλύτερα.
Καν’ το μονάχα αν νιώσεις ότι το να μην το κάνεις
Θα σε οδηγήσει στην τρέλα,
στην αυτοκτονία ή στο φόνο.
Αλλιώς, μην το κάνεις.
Αν δεν νιώσεις ότι ο ήλιος μέσα σου
σου καίει τα σπλάχνα,
μην το κάνεις.
Όταν έρθει στ’ αλήθεια η ώρα,
κι αν έχεις το χάρισμα,
θα συμβεί
από μόνο του
και θα συνεχίσει να συμβαίνει
ώσπου να πεθάνεις ή ώσπου να πεθάνει εκείνο.
Άλλος τρόπος δεν υπάρχει. Δεν υπάρχει.
Ποτέ δεν υπήρξε.



(Mτφρ.: Σώτη Τριανταφύλλου)






ΠΗΓΗ
Περιοδικό Ζενίθ

Γεννιέσαι ή γίνεσαι συγγραφέας;, του Γρηγόρη Μπέκου

Πολλές δεκάδες επίδοξων συγγραφέων παρακολουθούν μαθήματα στα οποία διδάσκονται πώς να γράφουν. Φέρνει αποτελέσματα αυτή η πρακτική ή πρόκειται για ένα χόμπι αργόσχολων; Μιλάνε δάσκαλοι και μαθητές αυτών των σεμιναρίων αποτιμώντας την ως τώρα πείρα τους

 
«Αν ήμουν τραγουδίστρια, θα σπούδαζα φωνητική, γιατί τώρα που θέλω να γίνω συγγραφέας, να μη σπουδάσω κάτι αντίστοιχο» λέει η Αγγελική Στρατηγοπούλου, με δύο μυθιστορήματα στο ενεργητικό της. 

«Ο δάσκαλός μου με βοήθησε να ξεκαθαρίσω τι θέλω και στο τέλος να γράψω» λέει ο Νίκος Αδάμ Βουδούρης, που εξέδωσε μια συλλογή διηγημάτων για την οποία έλαβε καλές κριτικές. 

Αντίθετα οι φτασμένοι λογοτέχνες όπως η Ερση Σωτηροπούλου και ο Κώστας Μουρσελάς λένε ότι «το ταλέντο και η έμπνευση δεν διδάσκονται». 

Φαίνεται ότι παλιοί και νέοι, επίδοξοι λογοτέχνες διαφωνούν για την αξία της δημιουργικής γραφής. Ο,τι για εμάς είναι σχετικά καινοφανές, για τον αγγλοσαξονικό κόσμο είναι κεκτημένο για κάτι παραπάνω από μισόν αιώνα. 

Ο Στρατής Χαβιαράς, πρώτος διδάξας σε σεμινάρια στο Εθνικό Κέντρο Βιβλίου και με ανάλογη πείρα από το Χάρβαρντ, θα μας θυμίσει πως σε αυτά έχουν θητεύσει μεγάλοι της λογοτεχνίας όπως ο Τζ.Ντ. Σάλιντζερ και ο Νόρμαν Μέιλερ, αλλά και σύγχρονοι διάσημοι λογοτέχνες, όπως ο Ιαν Μακ Γιούαν, ο Καζούο Ισιγκούρο ή ο Τζόναθαν Κόου.  

«Η διάδοση της εργαστηριακής άσκησης του γραπτού λόγου στην Ελλάδα ενισχύεται από συγγραφείς που διδάσκουν (μερικοί έχοντας προσωπική πείρα από αυτά τα προγράμματα στο παρελθόν) και από μαθητευόμενους που ολοκληρώνουν τα σεμινάρια και ακολούθως εκδίδουν (οι ωριμότεροι από αυτούς) το πρώτο τους χειρόγραφο» εξηγεί, επισημαίνοντας ότι «δεν είναι όλοι οι καλοί συγγραφείς και καλοί δάσκαλοι, ο καλός δάσκαλος σέβεται την ιδιαιτερότητα του κάθε μαθητή και κάνει ό,τι μπορεί για να την αναδείξει». 

Ομοίως υπέρ ταυτών σεμιναρίων τάσσεται και ο ποιητής Χάρης Βλαβιανός που έχει διδάξει δημιουργική γραφή στο Αμερικανικό Κολλέγιο και στο ΕΚΕΜΕΛ (Ευρωπαϊκό Κέντρο Μετάφρασης Λογοτεχνίας και Επιστημών του Ανθρώπου) για περίπου δέκα χρόνια. 

«Η πείρα έδειξε ότι ελάχιστοι που συμμετέχουν σε τέτοιου είδους εργαστήρια (περί εργαστηρίων πρόκειται και όχι περί σεμιναρίων, αφού σημασία έχει η χημεία,η αλληλεπίδρασηπου προκύπτει ανάμεσα στα μέλη του) έχουν κάνει την κατάλληλη προεργασία, έχουν ασκηθεί όπως θα όφειλαν στον στίβο της ανάγνωσης προτού εισέλθουν σε αυτόν της γραφής» τονίζει. 

«Το εργαστήριο επομένως λειτουργεί αρχικά ως ομάδα δημιουργικής ανάγνωσης, η οποία μελετά σε βάθος την ξεχωριστή φυσιογνωμία της ποιητικής τέχνης και τις μορφικές ιδιαιτερότητες που προϋποθέτει» και κατόπιν «σε δεύτερο χρόνο, επιχειρείται η δημιουργική ενασχόληση με την ποιητική τέχνη: οι συμμετέχοντες καλούνται να παρουσιάσουν ποιητικές συνθέσεις πάνω σε συγκεκριμένα θέματα και μοτίβα,μέσα από ένα ευρύ φάσμα μορφικών επιλογών, οι οποίες αναλύονται επίσης διεξοδικά». 

Ο Χάρης Βλαβιανός είναι σαφής.  
«Το αποτέλεσμα,παρά τις γνωστές επιφυλάξεις που διατηρούν πολλοί,είναι θετικό».

Οι αντιρρήσεις των φτασμένων συγγραφέων

Η Ερση Σωτηροπούλου εκφράζει κάποιες αμφιβολίες. «Στις ΗΠΑ, απ΄ όπου ξεκίνησαν, τα μαθήματα δημιουργικής γραφής έχουν ενσωματωθεί στο προπτυχιακό και μεταπτυχιακό πρόγραμμα των πανεπιστημίων. 

Παράγουν συγγραφείς; Δεν είναι σίγουρο. Και αν πάρεις διδακτορικό στη δημιουργική γραφή σημαίνει ότι έχεις ταλέντο ή ότι θα βρεις εκδότη; Ούτε και αυτό είναι σίγουρο. Το μόνο σίγουρο είναι η ικανότητα αναπαραγωγής του συστήματος. Συγγραφείς διδάσκουν επίδοξους συγγραφείς, οι οποίοι με τη σειρά τους θα διδάξουν άλλους μελλοντικούς διδάσκοντες. Αν και οι περισσότεροι αναγνωρίζουν ότι επιβιώνουν χάρη σ΄ αυτό το σύστημα, μερικοί είναι σκεπτικιστές» τονίζει.

«Οι μαθητές γράφουν και διορθώνουν τα γραπτά τους με άμεσο στόχο να μπορέσουν να εκδοθούν. Διαβάζουν πολύ λιγότερο. Για χρόνια το σχολείο των συγγραφέων ήταν οι άλλοι συγγραφείς, η αναμέτρηση μαζί τους, το παθιασμένο διάβασμα. Με τα μαθήματα δημιουργικής γραφής αυτό δεν είναι απαραίτητο». Ο Κώστας Μουρσελάς είναι πεπεισμένος ότι αυτά τα μαθήματα «αποκλείεται να σε κάνουν συγγραφέα αν ήδη δεν έχεις μέσα σου αυτό το “ζιζάνιο”, άλλοι το λένε ταλέντο. Ούτε το ταλέντο διδάσκεται ούτε η έμπνευση.

Διδάσκεται όμως το πώς θα τα χρησιμοποιήσεις δημιουργικότερα, εφόσον τα διαθέτεις. Διδάσκεται ακόμη τι κυρίως χρειάζεται να διαθέτει ένα βιβλίο για να κερδίσει τον αναγνώστη και το πώς θα το κατορθώσεις αυτό, όπως και το πώς θα μεταμορφώσεις σε καθαρή λογοτεχνία τα προσωπικά σου βιώματα».

Ωστόσο «τα πάντα εξαρτώνται από το πόσο καλός και έμπειρος συγγραφέας είναι ο διδάσκων, όπως και από το πόσο φανατικός αναγνώστης είναι.

Αλλά και συγγραφέας να μη γίνεις το πιθανότερο-, δεν πειράζει, γιατί σίγουρα θα έχεις γίνει ένας δημιουργικός αναγνώστης». O Νόρμαν Μέιλερ γράφει στο βιβλίο του Η μάγισσα τέχνη ότι «συνολικά κέρδισα περισσότερα απ΄ όσα έχασα στα μαθήματα συγγραφής» και ότι εν τέλει «έμαθα να γράφω γράφοντας».

Το ισοζύγιο αποτελεσμάτων και προθέσεων κρίνεται θετικό. Στην καλύτερη περίπτωση μπορεί να δούμε στο μέλλον έναν σπουδαίο συγγραφέα και στη «χειρότερη» να κερδίσουμε πιο δημιουργικούς αναγνώστες.

Η δημιουργική γραφή μπαίνει στο Πανεπιστήμιο

O Μίμης Σουλιώτης, ποιητής, καθηγητής, εμπνευστής αλλά και διευθυντής σπουδών στο νεοσύστατο Μεταπτυχιακό Τμήμα Δημιουργικής Γραφής του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας από το 2010 λέει ότι «το διετές μεταπτυχιακό πρόγραμμα δίνει και το “βραχιόλι”- μα οι υποψήφιοι είναι άνθρωποι με έμπρακτο ενδιαφέρον για το γράψιμο και αρκετοί είχαν λογοτεχνική δραστηριότητα προτού φοιτήσουν σ΄ εμάς». 

Τι γίνεται λοιπόν στα μαθήματα που γίνονται σε Φλώρινα και Αθήνα; 

«Σύμφωνα με το πρόγραμμα, κάνουμε θεωρία και εργαστηριακές ασκήσεις (μαθαίνουμε να γράφουμε, π.χ., διηγήματα ή σονέτα ή να ενασκούμε τη λογοτεχνία στο Διαδίκτυο) και για να περατωθούν οι σπουδές εκπονείται η διπλωματική εργασία. Οι φοιτητές έχουν την ευκαιρία να δημοσιεύσουν δικά τους κείμενα στο “Λεξηtanil”, το περιοδικό του προγράμματος που το επιμελείται συντακτική ομάδα εκλεγμένη από τους ιδίους. 
Το σπουδαίο είναι η δυνατότητα που παρέχεται στους φοιτητές να συναναστραφούν με δόκιμους συγγραφείς, μα και ν΄ αναπτύξουν μεταξύ τους λογοτεχνικές σχέσεις παρέας και φιλίας, πράγμα πολύτιμο». 

Η συγγραφέας και φιλόλογος Σοφία Νικολαΐδου διδάσκει στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα. 

«Οι μεταπτυχιακοί φοιτητές περνούν πολλαπλά φίλτρα επιλογής (καταθέτουν φάκελο με κείμενα, δίνουν εξετάσεις, περνούν από προφορική συνέντευξη). Η γοητεία των τμημάτων που σχηματίζονται είναι η πολυσυλλεκτικότητά τους: ανάμεσά τους βρίσκονται άνθρωποι που έχουν ήδη βραβευθεί, συγγραφείς με εκδοτική δραστηριότητα και άλλοι που δεν έχουν γράψει ακόμη γραμμή. 

Ενα άλλο χαρακτηριστικό της κυψέλης είναι η διασπορά στις σπουδές (από φιλολόγους ως πληροφορικάριους, από εισαγγελείς ως οδοντιάτρους), στα φύλα, στις ηλικίες (από τα είκοσι συν ως τα εξήντα συν), στον τόπο κατοικίας (από την Πάρο ως τη Δράμα, από την Κύπρο ως τη Ναύπακτο). Η πολυσυλλεκτικότητα των μεταπτυχιακών φοιτητών διαμορφώνει την υψηλή δυναμική της ομάδας. Οι συγκρούσεις δεν λείπουν. Το ίδιο και οι συγγραφικές εμπάθειες και ευτυχώς» επισημαίνει η ίδια. 

«Η λογοτεχνία, όπως κάθε τέχνη, προϋποθέτει ταλέντο, σκληρή εργασία, τεχνική. Η “δημιουργική γραφή” δεν διδάσκει ταλέντο, είναι μαθητεία στην τεχνική. Η λογοτεχνία είναι πράξη. Εδώ δεν μετράει προϋπηρεσία, επετηρίδα, ΑΣΕΠ. Οποιος γράφει καλύτερα, κόβει το νήμα. Τρομακτικόκαι την ίδια στιγμή παρήγορο».

Οι μαθητές που πρόκοψαν

H Αγγελική Στρατηγοπούλου, που εργάζεται ως Υπεύθυνη Ανάπτυξης στη Στοά του Βιβλίου, έχει διανύσει μια αποδοτική πορεία στο Κέντρο Δημιουργικής Γραφής της Χριστιάνας Λαμπρινίδη και μέχρι στιγμής έχει εκδώσει ένα μυθιστόρημα και μία νουβέλα.  

«Αν ήμουν τραγουδίστρια και ήθελα να προχωρήσω πιο μακριά από τη φυσική μου κλίση, θα παρακολουθούσα οπωσδήποτε μαθήματα,αν μη τι άλλο για να τοποθετήσω τη φωνή μου,που θα ήταν προϋπόθεση για να υφίσταται. Πιστεύω ότι το ίδιο ισχύει και με το γράψιμο» και έτσι «βρίσκω τον τόνο μου μαθητεύοντας και τον συντονίζω με τη σκοτεινή μου ρίζα της γραφής, αν υπάρχει». Πέραν όμως αυτών «η μαθητεία μπορεί να σε δώσει το ωραίο ταξίδι, μπορεί να σου ανατρέψει ακόμη και τον τρόπο που σκέφτεσαι,να σου δώσει γνώσεις, πολύτιμες όχι μόνο για τη γραφή αλλά και για τον βίο στην καλύτερη περίπτωση» και επιπλέον «μην υποτιμούμε τους αναγνώστες, η ανάγνωση και η γραφή άλλωστε είχαν πάντα αιμομεικτική σχέση». 

Ο Νίκος Αδάμ Βουδούρης παρακολούθησε τα σεμινάρια του ΕΚΕΒΙ με τον συγγραφέα Μισέλ Φάις και τον Δεκέμβριο του 2008 εξέδωσε την πρώτη του συλλογή διηγημάτων, παρ΄ ότι είχε πρωτύτερα δημοσιεύσεις σε περιοδικά και συλλογικούς τόμους.  

«Αρχικά ήμουν κάκιστος μαθητής, με την επιμονή όμως του διδάσκοντος και τις προτροπές των συμμαθητών μου άρχισα να τους δείχνω υλικό, να ξεσκαρτάρω δηλαδή παλιά κείμενα και να κλείνω εκκρεμότητες. Ετσι προέκυψε το πρώτο μου βιβλίο και η μηχανή πήρε μπροστά» λέει ο ίδιος, που τώρα ετοιμάζει το δεύτερο βιβλίο του. 
 
«Εχω κρατήσει φράσεις από τα μαθήματα: “ να δεις τα πράγματα κι αλλιώς, κι όχι μόνο από τη σκοπιά του περιούσιου ενός”,“μια μεταφυσική της σάρκας διατρέχει το γραπτό”, “μη διαβάζεις βουλιμικά”,“μάθε ν΄ ακούς”, “η γλώσσα είναι ψυχαγωγία”, “να κρατήσετε επαφή και μετά το τέλος των σεμιναρίων, να ανταλλάσσετε κείμενα”». 



ΠΗΓΗ
ΤΟ ΒΗΜΑ